ریشه‌یابی رکورد تورم سالانه در 1404

مرکز آمار جدیدا داده‌های تورم را بروزرسانی کرده و آمارهای مربوط به اسفند را اعلام کرده است. براین اساس تورم سالانه و نقطه به نقطه به بالاترین مقدار در حداقل 15 سال گذشته رسیده‌اند. جزئی از تورم که تاثیر بیشتری بر افزایش این شاخص داشته، اقلام خوراکی بوده است. اقلامی که تاثیر قابل‌توجهی بر سفره خانوار و به خصوص خانوارهای فقیرتر دارند. همچنین روند تورم سالانه حداقل از سال 1391 از بی‌سابقه بودن تورم سال گذشته حکایت دارد.

تورم سالانه چطور به سقف 15 ساله رسید

براساس پایگاه داده‌ی مرکز آمار در مورد تورم، این شاخص در سال 1391 معادل 29 درصد برآورد شده است. در همین بازه زمانی اقتصاد ایران در نتیجه تحریم‌های اعمال شده توسط آمریکا، اروپا و سازمان ملل با دشواری‌های زیادی مواجه بوده است. به همین دلیل تورم سالانه در سال 92 نیز افزایش پیدا کرد و به 32.8 درصد رسید. با این‌حال بعد از روی کار آمدن دولت روحانی و امید به امضای یک توافق با غرب و علاوه بر این‌ها اقدامات دولت برای کنترل تورم، تورم سالانه کاهشی شده، در سال 1393 معادل 14.6 درصد محاسبه شد.

این روند نزولی ادامه یافت و بعد از امضای توافق هسته‌ای موسوم به برجام و رفع موقت تحریم‌ها، تورم سالانه در سال 1395 به 6.9 رسید. رقمی که پایین‌ترین مقدار در حداقل 15 سال گذشته محسوب می‌شود.

اما روی کار آمدن دونالد ترامپ در سال 1395 و زمزمه‌های او برای خروج از برجام و همچنین سرازیر شدن نقدینگی‌های انباشته شدن در شبکه بانکی به علت نرخ بهره بالا موجب شد تا تورم سالانه روندی صعودی پیدا کند و در سال 1401 به رقم قابل‌توجه 45.8 درصد افزایش یابد. امری که علاوه بر تحریم‌ها و محدودیت‌های شدید بر فروش نفتی، ناشی از سیاست‌های اقتصادی دولت نیز بود. به بیان دقیق‌تر حذف ارز ترجیحی 4 هزار و 200 تومانی نیز در سال 1401 بر افزایش تورم تاثیر زیادی داشت.

با این‌حال بهبود فروش نفت کشور در اواخر سال 99 تاثیراتی بر اقتصاد کشور داشت. از جمله اینکه کسری بودجه دولت که عامل اصلی رشد نقدینگی و تورم است، کمتر از راه‌های پولی تامین مالی شد. راه‌هایی که سرانجامی جز افزایش تورم نداشت. از طرف سیاست‌های بانک مرکزی با هدف محدودسازی شبکه بانکی در جهت کنترل رشد نقدینگی نیز پیگیری شد. از جمله این سیاست‌ها می‌توان به کنترل مقداری و سقف ترازنامه اشاره کرد. به هرصورت اتخاذ این سیاست‌ها موجب شد تا رشد نقدینگی کاهش یافته و تورم سالانه نیز مسیری نزولی را طی کند. به‌طوری که تورم سالانه از 45.8 درصد در سال 1401 به 40.7 درصد در 1402 و معادل 32.5 درصد در 1403 برآورد شد.

اما چه شد که در یک سال تورم سالانه چنین افزایش تندی را تجربه کرد و به سقف 15 ساله رسید؟

تورم سالانه در سال گذشته حدود 18 واحد درصد افزایش را تجربه کرد و معادل 50.6 درصد محاسبه شده است. این میزان افزایش در یک سال اگر نگوییم بی‌سابقه اما کم‌سابقه بوده است. برای ریشه‌یابی این رخداد باید به روند اتفاقات در سال گذشته بپردازیم.

ابتدا جنگ 12 روزه بین ایران و اسرائیل رخ داد. این واقعه به انتظارات تورمی دامن زد و سیاست انبساطی بانک مرکزی در بازار باز را به همراه داشت. در همین حین تحریم‌های آمریکا ادامه داشت و کسری بودجه دولت مدام در حال بزرگتر شدن بود. بودجه‌ای که در نتیجه محدودیت‌های فروش نفت تحت تاثیر فشارهای شدیدی قرار داشت.

با این‌حال ضربه آخر بر پیکره شاخص قیمت‌ها با شروع حذف ارز ترجیحی 28 هزار و 500 تومانی و اجرای طرح کالابرگ اتفاق افتاد. عاملی که به افزایش شدید قیمت‌ اقلام اساسی تحت پوشش ارز ترجیحی منتهی شد. همچنین نااطمینانی‌های زیادی نیز در محیط جامعه وجود داشت؛ این نااطمینانی‌ها به علت تنش‌های خارجی بود. نقطه اوج این نااطمینانی‌ها نیز شروع جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران بود. 

از همین‌رو تورم سالانه سال 1404 به بالاترین مقدار در حداقل 15 سال گذشته و به گواه برخی کارشناسان از بعد از جنگ جهانی دوم رسید.