به گزارش خبرگزاری ایمنا، پیشگیری از گرایش نوجوانان به مواد مخدر و دخانیات، تنها با نصیحت و کنترل رفت و آمد فرزندان محقق نمیشود، بلکه نیازمند آن است که والدین خود به عنوان الگوهای اصلی، مهارتهای زندگی و سواد عاطفی خود را ارتقا دهند. والدینی که از مهارتهای کافی در مدیریت هیجانات، حل مسئله و ارتباط مؤثر برخوردارند، میتوانند بهتر با چالشهای فرزندشان کنار بیایند. اگر والدین خود درگیر فشارهای روانی باشند و راهکاری برای مدیریت آنها نداشته باشند، ناخواسته فضایی از اضطراب را در خانه ایجاد میکنند که نوجوان برای فرار از آن، به سمت مواد مخدر پناه میبرد.
یکی از مهمترین ضرورتها، تبدیل خانه به یک پناهگاه امن برای نوجوان است و در دنیای پر از تنش و فشار امروز، نوجوانان بیش از هر زمان دیگری به محیطی نیاز دارند که در آن بدون ترس از قضاوت، سرزنش و تنبیه، بتوانند خود باشند. وقتی خانه به عنوان پناهگاهی عمل میکند که در آن عشق و پذیرش جریان دارد، نوجوان برای تسکین دردها یا پیدا کردن آرامش، نیازی به بیرون از خانه و دوستان ناباب پیدا نمیکند و این امنیت روانی، قویترین عامل در دفع وسوسههای اعتیاد است.
والدین باید بدانند که پرورش مهارتهای خود، پیششرط پرورش مهارتهای فرزندان است و یک والدین آگاه، مهارت گوش دادن فعال را میآموزد و به جای اینکه بلافاصله قضاوت یا نصیحت کند، با تمام وجود به حرفهای نوجوان گوش میدهد تا ریشه نگرانیها و نیازهای او را درک کند. این نوع ارتباط باعث میشود نوجوان احساس ارزشمندی کند و اعتماد او به والدین افزایش یابد، به طوری که در مواجهه با اولین پیشنهاد مصرف مواد، با والدین خود مشورت کند و پنهانکاری نکند.
ارتقای سواد عاطفی والدین و توانایی آنها در درک تغییرات بلوغ، دیگر رکن اساسی است و نوجوانی دچار طوفانهای هورمونی و هیجانی است و اگر والدین این تغییرات را درک نکنند و با خشونت یا بیتفاوتی واکنش نشان دهند، فاصله عاطفی عمیقی بین آنها ایجاد میشود. والدین باید یاد بگیرند چگونه با احساسات خشم، غم و انزجار نوجوان کنار بیایند و به جای سرکوب آنها، به فرزندشان کمک کنند تا هیجانات خود را به کلام آورد و تخلیه سالم داشته باشد، چراکه نادیده گرفتن احساسات، یکی از اصلیترین دلایل گرایش به مواد مخدر است.
الگوی رفتاری والدین نقشی تعیین کننده در شیوه رفتاری فرزندان دارد
سمانه نیلفروشزاده، روانشناس و مشاور خانواده با بیان اینکه الگوی رفتاری والدین نقشی تعیینکننده در شیوه رفتاری فرزندان دارد، به خبرنگار ایمنا میگوید: فرزندان با مشاهده رفتار والدین میآموزند که در مواجهه با خشم، غم، اضطراب و مشکلات زندگی چه واکنشی نشان دهند.
وی با بیان اینکه اگر والدین از روشهای ناسالم مانند سیگار کشیدن، پرخاشگری یا فرار از مسئله استفاده کنند، این الگو به صورت ناخودآگاه به فرزند منتقل میشود، میافزاید: آموزش مهارت حل مسئله، مهارتی حیاتی است که در بسیاری از خانوادهها مغفول مانده است.
روانشناس و مشاور خانواده با بیان اینکه نوجوانی که یاد نگرفته است چگونه مشکلات و بحرانهای عاطفی و روانی خود را مدیریت کند، ممکن است برای رسیدن به آرامش کاذب به مصرف مواد روی بیاورد، تصریح میکند: این راهی است که نه تنها مشکل را حل نمیکند، بلکه بر پیچیدگی آن میافزاید.
ضرورت وجود نقطه امن و فرد قابل اعتماد برای نوجوانان در برابر انتخابهای پرخطر
نیلفروشزاده با بیان اینکه یکی از نیازهای اساسی نوجوانان داشتن یک نقطه امن و فرد قابل اعتماد است، اضافه میکند: این نقطه امن، کسی است که نوجوانان بتوانند بدون ترس از قضاوت، نگرانیها و مشکلات خود را با او در میان بگذارند و راهنمایی سالم دریافت کنند و نبود چنین پناهگاهی، نوجوان را در برابر فشارها و انتخابهای پرخطر آسیبپذیرتر میکند.
وی با بیان اینکه یکی از چالشهای اساسی در نظام ارتباطی خانوادهها این است که اغلب والدین تنها زمانی متوجه یک مشکل میشوند که رفتار پرخطر به صورت آشکار بروز پیدا کرده است، میگوید: به عنوان مثال زمانی که متوجه مصرف سیگار، قلیان یا حتی مواد مخدر در فرزند میشوند.
روانشناس و مشاور خانواده با بیان اینکه در این مرحله، تمرکز والدین به طور معمول بر خود رفتار است و کمتر به ریشهها، زمینهها و پیشینههای روانی، عاطفی و ارتباطی آن توجه میشود، ادامه میدهد: این در حالی است که هر رفتار پرخطر، حاصل یک مسیر تدریجی و مجموعهای از عوامل انباشتهشده است.
سبک تعامل و مدیریت هیجانات والدین تأثیر عمیقی بر گرایش نوجوانان به مواد مخدر دارد
ریحانه صادقی، روانشناس و مشاور و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور با بیان اینکه والدین به عنوان نخستین و تأثیرگذارترین الگوهای رفتاری برای فرزندان، نقشی انکارناپذیر در شکلگیری باورها و عادات آنان ایفا میکنند، به خبرنگار ایمنا میگوید: نوجوانی که در خانوادهای رشد میکند که در آن والدین یا سیگار میکشند یا از مواد مخدر استفاده میکنند، ناخواسته این رفتار را به عنوان بخشی از طبیعی زندگی میپذیرد. حتی اگر والدین توصیه به ترک کنند، اما خود همچنان به این عادت ادامه دهند، پیام متناقضی به فرزند میدهند، زیرا کودکان و نوجوانان بیشتر از شنیدن نصیحتها، رفتار عملی والدین را تماشا و تقلید میکنند.
وی با بیان اینکه فراتر از مصرف مستقیم، سبک تعامل و مدیریت هیجانات والدین نیز تأثیر عمیقی بر گرایش نوجوانان به مواد مخدر دارد، میافزاید: اگر والدین در مواجهه با مشکلات، استرس یا ناکامی، به مواد مخدر، سیگار یا داروهای آرامبخش پناه ببرند، به فرزند خود میآموزند که مواد مخدر ابزاری برای فرار از واقعیتهای تلخ و مدیریت فشارهای روانی است و در مقابل، والدینی که مهارتهای سالم مقابله با استرس را به نمایش میگذارند، به فرزندان خود یاد میدهند که میتوان بدون نیاز به مواد مسکن، بر چالشهای زندگی غلبه کرد.
روانشناس و مشاور و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور با بیان اینکه ضرورت توجه به پرورش مهارتهای زندگی در نوجوانان توسط والدین، کلیدی برای پیشگیری از اعتیاد است، تصریح میکند: بسیاری از نوجوانان به دلیل نداشتن مهارت نه گفتن در برابر فشار همسالان، وارد مسیر مصرف دخانیات میشوند و والدین باید با ایجاد فضایی امن و بدون قضاوت، به فرزندان خود کمک کنند تا اعتمادبهنفس کافی برای ایستادگی در برابر خواستههای ناباب گروه دوستان را پیدا کنند و آموزش مهارتهای ارتباطی و تصمیمگیری مستقل، به نوجوان قدرت میدهد تا حتی در شرایط سخت، انتخابی درست و هوشمندانه داشته باشد.
برقراری ارتباط صمیمی و گفتوگو محور، دیواری دفاعی در برابر خطرات است
صادقی با بیان اینکه پر کردن اوقات فراغت و هدایت استعدادها، دیگر وظیفهای است که والدین باید با جدیت دنبال کنند، ادامه میدهد: بسیاری از گرایشها به مواد مخدر ناشی از بیکاری، حس پوچی و نداشتن هدف در زندگی است و والدین با شناخت علایق فرزندان و ثبتنام آنها در کلاسهای ورزشی، هنری یا علمی، نه تنها وقت آنها را مدیریت میکنند، بلکه با ایجاد حس موفقیت و پیشرفت، عزتنفس آنها را تقویت میکنند و نوجوانی که در فعالیتهای سالم غرق است و برای آینده خود هدف دارد، کمتر به سمت مواد مخدر کشیده میشود.
وی با بیان اینکه برقراری ارتباط صمیمی و گفتوگو محور، دیواری دفاعی در برابر خطرات اجتماعی است، میگوید: نوجوانان در سنی هستند که نیاز به شنیده شدن دارند و اگر والدین شنوندگان خوبی باشند و به جای سرزنش، به حرفهای فرزند گوش دهند، فرزند در مواجهه با وسوسهها یا مشکلات، به جای پناه بردن به دوستان ناباب یا مواد مخدر، به والدین خود روی میآورد و والدین باید محیطی فراهم کنند که فرزند بتواند ترسها و کنجکاویهای خود را بیان کند تا قبل از وقوع فاجعه، راهنماییهای لازم را دریافت کند.
روانشناس و مشاور و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور اضافه میکند: والدین باید خود را به عنوان مربیان مهارتهای زندگی ببینند و آموزش سواد رسانهای، آگاهیبخشی درباره خطرات فضای مجازی و آموزش روشهای سالم تفریح کردن، بخشی از وظایف والدین در دنیای امروز است و وقتی نوجوان با هوشمندی و آگاهی تربیت شود و مهارتهای لازم برای زندگی اجتماعی را داشته باشد، مانند یک سپر دفاعی عمل میکند و اجازه نمیدهد مواد مخدر و دخانیات، آینده روشن او را تاریک کنند.
والدین باید خود الگوی مهارتهای مقابلهای سالم باشند و اگر پدر یا مادر در مواجهه با مشکلات مالی، شغلی یا خانوادگی، دچار بحران شوند و واکنشهای افراطی نشان دهند، نوجوان میآموزد که زندگی غیرقابل تحمل است، اما اگر والدین با تکیه بر مهارتهای حل مسئله، صبر و توکل، مشکلات را مدیریت کنند، درس ارزشمندی به فرزند میدهند و این درس این است که زندگی قابل مدیریت است و میتوان با هوشیاری بر موانع غلبه کرد.
آگاهی والدین از دنیای دیجیتال و خطرات پنهان در آن، بخشی از مهارتهای ضروری امروز است و والدین نباید نسبت به فضای مجازی بیتفاوت باشند، بلکه باید بدانند نوجوانان در این فضا با چه محتواهایی روبهرو میشوند و چگونه تبلیغات پنهان مواد مخدر و سیگار در شبکههای اجتماعی آنها را هدف قرار میدهد و این آگاهی به والدین کمک میکند تا با زبانی منطقی و نه با محدودیتهای سختگیرانه، خطرات را برای فرزندشان تشریح و آنها را یاری کنند تا در برابر پیامهای مخرب مصون بمانند.
ایجاد مرزهای قاطع و همراه با محبت، مهارتی است که والدین باید آن را بیاموزند. آزادی بیحد و حصر یا کنترلهای خفهکننده، هر دو به گرایش به مواد مخدر منجر میشوند و والدین باید با فرزندان قوانینی شفاف وضع کنند و عواقب نقض آنها را توضیح دهند، اما در عین حال، در کنار فرزند بایستند و در مسیر رشد او همراه باشند و این تعادل بین آزادی و مسئولیتپذیری، به نوجوان کمک میکند تا احساس استقلال کند، اما در عین حال بداند که خط قرمزهایی برای حفظ سلامت او وجود دارد که رعایت آنها ضروری است.
والدین باید به یاد داشته باشند که تربیت فرزند و پیشگیری از اعتیاد، نیازمند صبر، یادگیری مداوم و خودسازی است، هیچ والدینی کامل نیست و اشتباه کردن بخشی از فرایند تربیت است، اما مهم این است که والدین آماده باشند از اشتباهات خود درس بگیرند و مهارتهای خود را به روز کنند و وقتی نوجوان ببیند که والدین او برای بهتر شدن تلاش میکنند و خودشان الگوی رشد و یادگیری هستند، با افتخار از آنها پیروی میکند و مسیر زندگی سالم را انتخاب میکند.
منبع: ایمنا
