به گزارش خبرگزاری ایمنا، اعتیاد از یک تصمیم بزرگ آغاز نمیشود؛ گاهی از یک کنجکاوی کوتاه، یک سیگار در جمع دوستان یا تلاشی برای فرار از فشارهای زندگی شروع میشود، اما آرامآرام چنان ریشه میدواند که دیگر تنها زندگی فرد مصرفکننده را در بر نمیگیرد. در خانهای که اعتیاد حضور دارد، نگرانی جای آسودگی را میگیرد و ترس، مهمان همیشگی روزها و شبها میشود. دود سیگار یا مواد مخدر در هوا پخش میشود، روی پردهها و لباسها مینشیند و بیآنکه دیده شود، به زندگی کسانی نفوذ میکند که هرگز مصرفکننده نبودهاند؛ همسری که نگران است، مادری که دلواپس است و کودکی که بیخبر از همهجا، همان هوایی را تنفس میکند که آغشته به آثار اعتیاد است.
شاید اعتیاد در ظاهر یک رفتار فردی به نظر برسد، اما واقعیت این است که هیچ اعتیادی در مرزهای یک نفر باقی نمیماند. هر بار که مادهای مصرف میشود، بخشی از آرامش خانواده نیز رنگ میبازد. کودکی که در گوشه خانه بازی میکند، زنی که فرزندش را در آغوش دارد و اعضای خانوادهای که هر روز با اضطراب بیشتری به آینده میاندیشند، همگی به نوعی با پیامدهای این آسیب اجتماعی زندگی میکنند. اعتیاد، تنها جسم فرد را فرسوده نمیکند و آرام و خاموش، سلامت، امنیت و آرامش را نشانه میگیرد.
اعتیاد همواره به عنوان یکی از مهمترین آسیبهای اجتماعی شناخته میشود، اما پیامدهای آن تنها به فرد مصرفکننده محدود نمیشود و هر فردی که به مصرف دخانیات یا مواد مخدر روی میآورد، به شکلی مستقیم یا غیرمستقیم، سلامت جسمی و روانی اطرافیان خود را نیز در معرض آسیب قرار میدهد. خانواده، به عنوان نزدیکترین حلقه ارتباطی فرد، بیش از دیگران تحت تأثیر این پدیده قرار میگیرد و گاه پیامدهای آن را حتی سالها پس از ترک یا ادامه مصرف تجربه میکند.
آنچه در سالهای اخیر بیش از گذشته مورد توجه متخصصان قرار گرفته، نقش دود سیگار و مواد مخدر در آسیبرسانی به اعضای خانواده است. افرادی که هرگز مصرفکننده نبودهاند، اما به دلیل حضور در محیط آلوده به دود مواد قرار میگیرند، با تهدیدهای جدی جسمی و روانی مواجه میشوند که این آسیبها تنها به بیماریهای جسمانی محدود نیست، بلکه اضطراب، نگرانی و احساس ناامنی را نیز در محیط خانواده گسترش میدهد.
کودکان و زنان باردار در این میان، از آسیبپذیرترین گروهها به شمار میروند، چراکه قرار گرفتن در معرض دود سیگار و مواد مخدر، علاوه بر تهدید سلامت جسمی، میتواند بر رشد مغزی، سلامت روان و کیفیت زندگی آنان نیز اثرگذار باشد و از همین رو اعتیاد باید نه تنها به عنوان یک رفتار فردی، بلکه به عنوان مسئلهای خانوادگی و اجتماعی مورد بررسی قرار گیرد.
اعتیاد؛ تهدیدی برای تمام اعضای خانواده/ رفتار اعتیادی، تمام اعضای خانواده و حتی در مقیاسی وسیعتر، محله و جامعه را نیز تحت تأثیر قرار میدهد
مجتبی ناجی، روانشناس و مشاور خانواده با بیان اینکه اعتیاد و مصرف مواد مخدر، موضوعی نیست که آثار آن تنها به شخص مصرفکننده محدود شود، به خبرنگار ایمنا میگوید: گرچه در نگاه نخست، بیشترین آسیبها متوجه فرد مصرفکننده است و او با عوارض جسمی، روانی، اجتماعی و حتی معنوی مواجه میشود، اما واقعیت این است که رفتار اعتیادی، تمام اعضای خانواده و حتی در مقیاسی وسیعتر، محله و جامعه را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
وی با بیان اینکه وقتی درباره اعتیاد صحبت میکنیم، باید آن را به عنوان یک مسئله خانوادگی و اجتماعی نیز مورد توجه قرار دهیم، نه فقط یک مشکل فردی، میافزاید: یکی از نخستین و مهمترین پیامدهای مصرف مواد مخدر و سیگار، آسیبهای جسمانی است که به سایر اعضای خانواده وارد میشود؛ افرادی که خود مصرفکننده نیستند اما در معرض دود سیگار یا مواد مخدر قرار میگیرند، در اصطلاح مصرفکنندگان دست دوم نامیده میشوند.
روانشناس و مشاور خانواده با اشاره به اینکه این افراد، بدون آنکه به طور مستقیم مصرفی داشته باشند، بسیاری از عوارض ناشی از مصرف را تجربه میکنند، تصریح میکند: به همین دلیل است که همواره تأکید میشود افراد در محیطهای عمومی و به ویژه در فضای خانه از مصرف سیگار و مواد مخدر خودداری کنند، زیرا دود حاصل از این مواد تنها به شخص مصرفکننده آسیب نمیزند، بلکه سلامت اطرافیان را نیز تهدید میکند.
مواد سمی ناشی از دخانیات و مواد مخدر روی لباس، پوست، مو و حتی اشیای محیط مینشیند / جنینی که در رحم مادر قرار دارد نیز از عوارض دود سیگار و مواد مخدر در امان نیست
ناجی ادامه میدهد: در مورد سیگار، موضوع از این هم فراتر میرود، دود سیگار از دو مسیر منتشر میشود؛ بخشی از آن از طریق فیلتر سیگار وارد بدن فرد مصرفکننده میشود و بخش دیگری از نوک روشن سیگار در فضای اطراف پراکنده میشود و بخش دوم، یعنی دودی که در محیط منتشر میشود، برای اطرافیان بسیار زیانبارتر است و به همین دلیل افرادی که با یک فرد سیگاری زندگی میکنند، حتی اگر خود هرگز سیگار نکشیده باشند، در معرض آسیبهای جدی ناشی از آن قرار دارند.
وی با اشاره به اینکه نکته برخی از مواد سمی موجود در دود سیگار، تنها در هوا باقی نمیمانند، بلکه روی لباس، پوست، مو و حتی اشیای محیط مینشینند، میگوید: این تصور که اگر فردی بیرون از خانه یا در بالکن سیگار بکشد، دیگر آسیبی به اعضای خانواده وارد نمیشود، تصور درستی نیست، چراکه ذرات سمی موجود در دود سیگار، همراه فرد دوباره وارد خانه میشوند و از طریق تماس با اشیا یا تماس بدنی با سایر اعضای خانواده، به ویژه کودکان، منتقل میشوند.
روانشناس و مشاور خانواده اضافه میکند: این مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که در خانه کودک یا نوزادی حضور داشته باشد و تحقیقات نشان داده است که رشد مغز انسان تا حدود ۲۵ سالگی ادامه دارد و هرچه کودک کمتر در معرض عوامل آسیبزا قرار گیرد، مسیر رشد او سالمتر و کاملتر خواهد بود و حتی جنینی که در رحم مادر قرار دارد نیز از عوارض دود سیگار و مواد مخدر در امان نیست و مواد سمی از طریق تنفس مادر وارد جریان خون و به جنین منتقل میشود و میتواند سلامت او را تحت تأثیر قرار دهد.
سایه نگرانی، اضطراب و ناامنی بر خانواده / آثار روانی اعتیاد یکی از اعضای خانواده بر رشد هیجانی و شکلگیری شخصیت کودکان اثر منفی میگذارد
ریحانه صادقی، روانشناس و مشاور خانواده و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور با بیان اینکه اعتیاد و مصرف مواد مخدر از دیدگاه روانشناختی، تنها به فرد مصرفکننده آسیب نمیرساند، بلکه سلامت روانی و جسمانی اطرافیان او را نیز به طور جدی تحت تأثیر قرار میدهد، به خبرنگار ایمنا میگوید: یکی از مهمترین نگرانیها در این زمینه، قرار گرفتن اعضای خانواده در معرض دود سیگار و مواد مخدر است؛ موضوعی که نه تنها سلامت جسمی آنان را تهدید میکند، بلکه احساس نگرانی، اضطراب و ناامنی را نیز در فضای خانواده افزایش میدهد.
وی با بیان اینکه هنگامی که اعضای خانواده احساس کنند سلامت آنها یا فرزندانشان در معرض خطر است، فشار روانی قابل توجهی را تجربه خواهند کرد، میافزاید: زندگی در کنار فردی که سیگار یا مواد مخدر مصرف میکند، اغلب با نوعی اضطراب مزمن همراه است. همسر و فرزندان چنین فردی ممکن است همواره نگران عوارض ناشی از دود مواد، بیماریهای احتمالی و آینده سلامت خود باشند و این نگرانیهای مداوم، آرامش روانی خانواده را کاهش میدهد و زمینه را برای بروز مشکلاتی همچون استرس، افسردگی و احساس درماندگی فراهم میکند.
روانشناس و مشاور خانواده و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور با بیان اینکه این مسئله درباره کودکان از اهمیت بیشتری برخوردار است، تصریح میکند: کودکانی که در محیط آلوده به دود سیگار یا مواد مخدر رشد میکنند، علاوه بر خطرات جسمانی، از نظر روانی نیز آسیبپذیرتر هستند. احساس ناامنی، اضطراب و ترس از دست دادن والد یا بیمار شدن اعضای خانواده میتواند بر رشد هیجانی و شکلگیری شخصیت آنان اثر منفی بگذارد.
اعتیاد احساس امنیت و آرامش روانی خانواده را برای مدت طولانی تحت تأثیر قرار میدهد / برای کاهش آسیبهای جسمی و روانی ناشی از اعتیاد و حفظ سلامت خانواده و جامعه چه کنیم؟
صادقی با اشاره به اینکه از آنجا که سالهای اولیه زندگی نقش مهمی در رشد مغز و سلامت روان دارد، هر عامل آسیبزا در محیط خانواده میتواند پیامدهای بلندمدتی برای کودک به همراه داشته باشد، ادامه میدهد: بسیاری از افراد تصور میکنند که مصرف سیگار در خارج از منزل یا دور از اعضای خانواده، مانع از آسیب رسیدن به آنان میشود، اما آگاهی از باقی ماندن ذرات سمی روی لباس، پوست و وسایل شخصی، خود میتواند به منبعی برای نگرانی و تنش روانی در خانواده تبدیل شود و به ویژه والدینی که دارای فرزند خردسال هستند، ممکن است همواره احساس نگرانی و ترس نسبت به سلامت فرزندان خود داشته باشند و این نگرانی بر کیفیت روابط خانوادگی تأثیر بگذارد.
وی با بیان اینکه زمانی که مادر باردار در معرض دود سیگار یا مواد مخدر قرار میگیرد، نگرانی درباره سلامت جنین و پیامدهای احتمالی آن، فشار روانی زیادی را بر خانواده تحمیل میکند، میگوید: این اضطرابها گاه تا پس از تولد کودک نیز ادامه مییابد و میتواند بر سلامت روان مادر و سایر اعضای خانواده اثرگذار باشد، بنابراین آثار اعتیاد و مصرف مواد تنها به زمان مصرف محدود نمیشود، بلکه احساس امنیت و آرامش روانی خانواده را نیز برای مدت طولانی تحت تأثیر قرار میدهد.
روانشناس و مشاور خانواده و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور با بیان اینکه اعتیاد باید به عنوان یک مسئله خانوادگی و اجتماعی مورد توجه قرار گیرد، اضافه میکند: محافظت از اعضای خانواده، به ویژه کودکان و زنان باردار، در برابر دود سیگار و مواد مخدر و افزایش آگاهی درباره پیامدهای آن، گامی مهم در کاهش آسیبهای جسمی و روانی ناشی از اعتیاد و حفظ سلامت خانواده و جامعه به شمار میآید.
واقعیت این است که اعتیاد، مرزهای فردی را در هم میشکند و آثار آن به فضای خانه، روابط عاطفی و آینده اعضای خانواده گسترش مییابد و به همین دلیل، شناخت این پیامدها و افزایش آگاهی عمومی، گامی مهم برای پیشگیری از آسیبهای گستردهتر و حفظ سلامت خانواده و جامعه محسوب میشود.
اعتیاد زخمی نیست که تنها بر جسم و روان فرد مصرفکننده بنشیند؛ این آسیب، آرام و بیصدا در زندگی اطرافیان نیز نفوذ میکند و سلامت جسمی، آرامش روانی و احساس امنیت آنان را تحت تأثیر قرار میدهد. خانوادهای که یکی از اعضای آن درگیر مصرف مواد یا سیگار است، ناخواسته بخشی از این آسیب را تجربه میکند و گاه بیشترین هزینه را کودکان و افراد آسیبپذیر میپردازند.
امروزه دیگر تردیدی وجود ندارد که دود سیگار و مواد مخدر، حتی برای افرادی که مصرفکننده نیستند نیز خطرناک است و از این رو، محافظت از اعضای خانواده، بهویژه کودکان و زنان باردار، در برابر این آسیبها، ضرورتی انکارناپذیر به شمار میرود که نیازمند افزایش آگاهی، مسئولیتپذیری فردی و حمایت اجتماعی است.
از سوی دیگر، نگاه فردی به اعتیاد نمیتواند راهگشای حل این معضل باشد و زمانی میتوان با پیامدهای آن مقابله کرد که خانواده، جامعه و نهادهای مسئول، هر یک نقش خود را در پیشگیری، آموزش و حمایت ایفا کنند و سلامت اطرافیان فرد مصرفکننده را نیز به اندازه خود او مورد توجه قرار دهند.
منبع: ایمنا
