به گزارش خبرگزاری رکنا، دکتر سمیه فتحیپور، دکترای روانشناسی آموزش کودکان استثنائی و مدیر مرکز اختلال طیف اوتیسم آسمان، با اشاره به توانمندیها و استعدادهای متفاوت کودکان دارای اختلال طیف اوتیسم اظهار کرد: این کودکان در کنار برخی چالشهای رشدی، تواناییها و استعدادهای منحصربهفردی دارند و اگر مشکلات آنان در زمان مناسب شناسایی و برایشان مداخلات تخصصی در نظر گرفته شود، میتوان در روند رشد و کیفیت زندگی آنها تأثیر قابل توجهی ایجاد کرد.
وی یکی از مهمترین چالشهای این کودکان را مشکلات ارتباطی و گفتاری عنوان کرد و افزود: برخی کودکان ممکن است اصلاً گفتار نداشته باشند و برخی دیگر با وجود داشتن کلام، در برقراری ارتباط و تعامل اجتماعی با مشکل مواجه باشند. همچنین گروهی از کودکان با مشکلات یکپارچگی حسی روبهرو هستند و به صدا، نور، لمس یا حتی برخی بافتهای غذایی حساسیت نشان میدهند.
فتحیپور با تأکید بر ضرورت آغاز مداخلات تخصصی در سالهای ابتدایی زندگی گفت: خانوادهها باید پس از شناسایی علائم بهویژه از حدود ۱۸ ماهگی تا دو سالگی، کودک را تحت نظر متخصصان توانبخشی از جمله گفتاردرمانگر و کاردرمانگر مجرب قرار دهند. هرچه مداخلات زودتر آغاز شود، امکان کاهش مشکلات و تقویت مهارتهای ارتباطی، اجتماعی و روزمره کودک بیشتر خواهد بود.
مشکلات اقتصادی؛ مانعی برای دسترسی به خدمات توانبخشی
مدیر مرکز اختلال طیف اوتیسم آسمان با اشاره به مشکلات اقتصادی برخی خانوادهها تصریح کرد: متأسفانه برخی کودکان به دلیل مشکلات مالی خانواده یا دیر شناسایی شدن، مراجعه به مراکز توانبخشی را با تأخیر آغاز میکنند و در نتیجه بخشی از زمان طلایی مداخلات از دست میرود.
وی ادامه داد: مرکز ما تلاش کرده است خدمات تخصصی را با هزینهای پایینتر از بسیاری از مراکز خصوصی ارائه کند و برای خانوادههایی که توان مالی کافی ندارند، در مواردی هزینهای دریافت نمیشود. این مرکز دارای ۱۸ درمانگر تخصصی است و علاوه بر خدمات گفتاردرمانی و کاردرمانی، از مربی بینالمللی در زمینه «لوگاس» نیز بهره میبرد.
کمبود آموزش تخصصی اوتیسم در نظام دانشگاهی
وی در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت آموزش دانشگاهی متخصصان حوزه اوتیسم گفت: یکی از مشکلات اساسی، کمبود آموزش تخصصی و کاربردی در زمینه اختلال طیف اوتیسم در دانشگاههاست. اوتیسم یک اختلال عصبتحولی است و اگرچه در سالهای اخیر برخی رشتههای مرتبط با توانبخشی و علوم شناختی به رشتههای دانشگاهی اضافه شدهاند، اما آموزش ارائهشده پاسخگوی تمام نیازهای تخصصی این کودکان نیست.
فتحیپور ادامه داد: آموزش تخصصی اوتیسم حتی در مقاطع تحصیلات تکمیلی روانشناسی و آموزش کودکان استثنائی به اندازه کافی وجود ندارد. به همین دلیل، در زمان جذب نیرو در مراکز تخصصی، گاهی لازم است برای درمانگران دورههای آموزشی سه تا ۱۲ ماهه برگزار شود تا آمادگی لازم برای کار با کودکان دارای اختلال طیف اوتیسم را پیدا کنند.
هدف توانبخشی؛ افزایش مهارت و کیفیت زندگی، نه «درمان» اوتیسم
مدیر مرکز اختلال طیف اوتیسم آسمان با بیان اینکه اوتیسم بیماریای نیست که بتوان از آن با عنوان «درمان قطعی» یاد کرد، اظهار کرد: اوتیسم یک اختلال است و هدف مداخلات تخصصی، از بین بردن کامل آن نیست، بلکه تلاش میکنیم مشکلات و محدودیتهای کودک کاهش پیدا کند و مهارتها و کیفیت زندگی او افزایش یابد.
وی با اشاره به تجربه مرکز خود گفت: خوشبختانه تعدادی از کودکانی که با علائم خفیفتر به مرکز مراجعه کرده بودند، پس از دریافت خدمات تخصصی و آموزشی توانستند برای ورود به مدارس عادی آماده شوند و حتی برخی از آنان در ادامه تحصیلات خود وارد دانشگاه شدهاند.
خانوادهها منتظر رفع خودبهخودی علائم نباشند
فتحیپور مهمترین توصیه خود به خانوادهها را از دست ندادن زمان عنوان کرد و گفت: والدین نباید منتظر بمانند مشکلات کودک خودبهخود برطرف شود. اگر والدین متوجه تأخیر در گفتار، ضعف ارتباط چشمی و اجتماعی، رفتارهای تکراری، حساسیتهای حسی، مشکلات رفتاری یا اختلال در مهارتهای روزمره شدند، باید در نخستین فرصت برای ارزیابی تخصصی اقدام کنند.
وی تأکید کرد: خانوادهها نباید فرزند خود را با کودکان دیگر مقایسه کنند، زیرا اوتیسم یک طیف است و هر کودک نیازها، توانمندیها و سرعت رشد متفاوتی دارد. بنابراین برنامه مداخلهای باید متناسب با شرایط و نیازهای همان کودک طراحی شود.
هشدار درباره وعدههای درمان قطعی
این متخصص حوزه کودکان استثنائی همچنین درمورد تبلیغ روشهای غیرعلمی و وعدههای درمان قطعی اوتیسم هشدار داد و گفت: تاکنون درمانی که بتواند اختلال طیف اوتیسم را بهطور کامل از بین ببرد وجود ندارد، اما مداخلات علمی، مستمر و متناسب با نیازهای کودک میتواند مهارتها و کیفیت زندگی او را به شکل چشمگیری بهبود دهد.
وی افزود: توانبخشی نباید تنها به جلسات مرکز محدود شود و خانوادهها باید با آموزش و راهنمایی متخصصان، تمرینهای هدفمند را در خانه ادامه دهند.
نگاه به توانمندیهای کودکان اوتیسم
فتحیپور در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه جامعه به کودکان دارای اوتیسم گفت: نباید این کودکان را تنها از دریچه مشکلات و محدودیتهایشان ببینیم. پشت هر رفتار توانمندیها، احساسات و نیازهای منحصربهفرد قرار دارد.
وی خاطرنشان کرد: برخی کودکان دارای اوتیسم در زمینههایی مانند هنر و مهارتهای حرفهای استعدادهای قابل توجهی دارند و اگر این توانمندیها بهدرستی شناسایی و تقویت شود، میتوان زمینه ورود آنان به بازار کار و داشتن آیندهای مستقل و موفق را فراهم کرد.
اوتیسم در پسران بیشتر شناسایی میشود
مدیر مرکز اختلال طیف اوتیسم آسمان با اشاره به تفاوتهای جنسیتی در شناسایی این اختلال گفت: مانند بسیاری از نقاط جهان در ایران اوتیسم در پسران بیشتر شناسایی میشود و نسبت آن در برخی برآوردها حدود سه پسر به یک دختر گزارش شده است.
وی توضیح داد: علائم اوتیسم در پسران ممکن است آشکارتر باشد، در حالی که دختران، بهویژه در موارد خفیفتر، گاهی با تقلید بیشتر از رفتارهای اجتماعی میتوانند برخی نشانههای اختلال را پنهان کنند و در نتیجه دیرتر شناسایی شوند.
فتحیپور درباره نبود آمار دقیق و جامع از شیوع اوتیسم در ایران نیز گفت: یکی از دلایل، مراجعه نکردن بخشی از خانوادهها بهویژه در روستاها و شهرستانها به مراکز تخصصی است؛ بنابراین همه موارد شناسایی و ثبت نمیشوند و نمیتوان بر اساس اطلاعات موجود، آمار دقیقی از وضعیت کشور ارائه کرد.
تأکید بر افزایش آگاهی عمومی
وی در پایان با تأکید بر نقش رسانهها در افزایش آگاهی عمومی اظهار کرد: خانوادههای جوان و والدینی که برای نخستینبار صاحب فرزند میشوند باید درباره نشانههای اولیه اوتیسم آگاهی داشته باشند. مشاهده علائمی مانند تأخیر گفتاری، ضعف ارتباط چشمی، مشکلات تعامل اجتماعی، رفتارهای تکراری یا حساسیتهای حسی باید خانواده را به سمت ارزیابی تخصصی هدایت کند.
فتحیپور خاطرنشان کرد: اگر مداخلات تخصصی از سنین پایین و بهصورت مستمر آغاز شود، میتوان نتایج بسیار خوبی به دست آورد و به بسیاری از کودکان کمک کرد در مدارس عادی تحصیل کنند، مهارتهای اجتماعی و حرفهای خود را توسعه دهند و در آینده وارد بازار کار و جامعه شوند.
پایان خبر / رکنا / کدخبر 1240265
منبع: رکنا
