ترمز دستی یکی از تجهیزات مهم ایمنی خودرو محسوب می‌شود و وظیفه دارد هنگام توقف، از حرکت ناخواسته خودرو جلوگیری کند. در خودروهای مجهز به ترمز دستی مکانیکی، نیروی دست راننده از طریق اهرم و مجموعه‌ای از سیم‌ها و اتصالات به ترمزهای عقب منتقل می‌شود. هرگونه اختلال در این مجموعه می‌تواند عملکرد ترمز دستی را تحت تأثیر قرار دهد.
مهم‌ترین دلایل شل شدن ترمز دستی
۱. کش آمدن سیم ترمز دستی
یکی از رایج‌ترین دلایل شل شدن ترمز دستی، افزایش طول یا فرسودگی سیم آن در طول زمان است. در این وضعیت، راننده برای ثابت نگه داشتن خودرو مجبور می‌شود اهرم را بیشتر از حد معمول بالا بکشد؛ زیرا نیروی کافی به ترمزهای عقب منتقل نمی‌شود.
خارج شدن اتصالات از محل اصلی یا آسیب دیدن بخش‌هایی از مجموعه سیم نیز می‌تواند همین نشانه را ایجاد کند. در چنین شرایطی، بررسی سیم‌ها و اتصالات ضروری است.
۲. فرسودگی لنت‌ها و کفشک‌های ترمز عقب
تمام شدن یا کاهش ضخامت لنت‌ها و کفشک‌های ترمز عقب نیز می‌تواند باعث افزایش دامنه حرکت اهرم ترمز دستی شود. با کاهش ضخامت سطح اصطکاکی، فاصله میان اجزای ترمز تغییر می‌کند و برای درگیر شدن کامل سیستم، اهرم باید مسیر بیشتری را طی کند.
به همین دلیل، بالا آمدن بیش از حد اهرم همیشه به معنای کش آمدن سیم نیست و باید وضعیت لنت‌ها و کفشک‌ها نیز بررسی شود.
۳. زنگ‌زدگی و گیر کردن سیم ترمز
آسیب دیدن روکش محافظ سیم می‌تواند زمینه ورود رطوبت، آب و آلودگی را فراهم کند. این عوامل به‌مرور باعث خوردگی و زنگ‌زدگی سیم می‌شوند و حرکت طبیعی آن را مختل می‌کنند.
یکی از نشانه‌های این مشکل، درگیر شدن ترمز هنگام بالا کشیدن اهرم و آزاد نشدن کامل آن پس از پایین آوردن اهرم است. در هوای سرد نیز رطوبت محبوس‌شده در روکش سیم ممکن است یخ بزند و حرکت آن را دشوار کند.
۴. خرابی فنرهای برگشت و قطعات متحرک ترمز عقب
گاهی مشکل از سیم ترمز نیست، بلکه قطعات متحرک مجموعه ترمز عقب عملکرد طبیعی خود را از دست داده‌اند. فنرهای برگشت، اهرم‌ها و سایر اجزای مکانیکی ممکن است بر اثر خوردگی، شکستگی یا گیرپاژ نتوانند به وضعیت اولیه بازگردند.
در نتیجه، حتی پس از آزاد کردن اهرم ترمز دستی، چرخ‌های عقب همچنان تحت فشار باقی می‌مانند. در برخی خودروها نیز خرابی مکانیسم داخلی کالیپر عقب می‌تواند مانع آزاد شدن کامل ترمز شود.
۵. اختلال در مکانیسم تنظیم ترمز دستی
در بعضی موارد، افزایش دامنه حرکت اهرم به تنظیم نبودن مجموعه ترمز دستی مربوط می‌شود. با این حال، تنظیم مجدد تنها زمانی راهکار مناسبی است که سیم‌ها و قطعات اصلی سالم باشند.
اگر سیم بیش از حد فرسوده یا قطعات داخلی آسیب‌دیده باشند، سفت کردن مهره تنظیم مشکل را به‌صورت دائمی برطرف نمی‌کند. حتی تنظیم بیش از حد ممکن است باعث تماس دائمی لنت یا کفشک با دیسک یا کاسه ترمز شود و افزایش دما و فرسودگی قطعات را به دنبال داشته باشد.
چرا ترمز دستی پس از پایین آوردن اهرم آزاد نمی‌شود؟
اگر پس از پایین آوردن اهرم، چرخ‌های عقب همچنان درگیر باشند، احتمال دارد سیم ترمز در مسیر خود گیر کرده باشد یا فنرهای برگشت و قطعات مکانیکی نتوانند به حالت اولیه بازگردند.
این وضعیت را نباید نادیده گرفت. سخت حرکت کردن خودرو، بوی سوختگی از اطراف چرخ‌های عقب و افزایش غیرعادی حرارت آن‌ها می‌تواند نشانه درگیر ماندن ترمز باشد.
در چنین شرایطی نباید با افزایش گاز و وارد کردن فشار به موتور، خودرو را به حرکت وادار کرد. ادامه رانندگی ممکن است به لنت، دیسک یا کاسه ترمز و حتی بخش‌های انتقال نیرو آسیب برساند. بهتر است خودرو در محل امن متوقف شود و مجموعه ترمز توسط تعمیرکار بررسی شود.
تفاوت خرابی ترمز دستی مکانیکی و برقی
در خودروهای مجهز به ترمز دستی مکانیکی، ایراد معمولاً به سیم، اتصالات، فنرهای برگشت، لنت‌ها یا مکانیسم ترمز عقب مربوط می‌شود.
اما در خودروهای دارای ترمز دستی برقی، دلایل دیگری نیز مطرح هستند. خرابی موتورهای الکتریکی، اختلال در سیم‌کشی، ایراد حسگرها یا مشکل در واحد کنترل الکترونیکی می‌تواند باعث عمل نکردن یا آزاد نشدن ترمز شود.
عیب‌یابی ترمز دستی برقی به تجهیزات تخصصی نیاز دارد و نباید روش‌های تنظیم سیستم مکانیکی برای آن استفاده شود. دست‌کاری غیراصولی این مجموعه ممکن است مشکل را پیچیده‌تر کند.
چگونه مشکل شل شدن ترمز دستی را برطرف کنیم؟
برای رفع این ایراد، ابتدا باید علت اصلی مشخص شود. اگر مشکل ناشی از تنظیم نبودن مجموعه باشد و قطعات سالم باشند، تنظیم مجدد می‌تواند مؤثر باشد. اما در صورت کش آمدن یا آسیب دیدن سیم، فرسودگی لنت‌ها و کفشک‌ها یا خرابی قطعات متحرک، تعویض قطعه معیوب ضروری است.
میزان حرکت استاندارد اهرم ترمز دستی نیز در همه خودروها یکسان نیست و به طراحی سیستم ترمز بستگی دارد. بنابراین، تنظیم آن باید مطابق دستورالعمل سازنده انجام شود.
در نهایت، تغییر محسوس در میزان بالا آمدن اهرم، نگه نداشتن خودرو در زمان پارک، آزاد نشدن چرخ‌های عقب، بوی سوختگی یا داغ شدن غیرعادی چرخ‌ها از نشانه‌هایی هستند که باید جدی گرفته شوند. ترمز دستی قطعه‌ای ایمنی است و هرگونه اختلال در عملکرد آن نیازمند بررسی فنی و اصولی خواهد بود.
منبع: رکنا
