آمارهای تازه بانک مرکزی تصویری نگرانکننده از اقتصاد ایران در سال ۱۴۰۴ ارائه میدهد؛ تصویری که نشان میدهد اقتصاد کشور پس از پنج سال رشد مثبت، بار دیگر وارد محدوده رشد منفی شده است.
بر اساس این گزارش، تولید ناخالص داخلی در سال گذشته ۰.۷ درصد کوچکتر شده و اگر بخش نفت را کنار بگذاریم، این کاهش به منفی ۱.۱ درصد میرسد. این ارقام تنها یک آمار اقتصادی نیستند، بلکه نشانهای از کاهش ظرفیت تولید، افت سرمایهگذاری و تضعیف رفاه عمومی به شمار میروند.
بررسی جزئیات گزارش نشان میدهد تقریباً تمام موتورهای اصلی اقتصاد با کاهش سرعت مواجه شدهاند. بخش کشاورزی و صنایع و معادن وارد محدوده رشد منفی شدهاند، رشد خدمات به شکل محسوسی کاهش یافته و حتی بخش نفت نیز نسبت به سال قبل عملکرد ضعیفتری داشته است. در سمت تقاضا نیز مصرف خانوارها تقریباً متوقف شده، صادرات و واردات کاهش یافته و مخارج دولت رشد بسیار ناچیزی را تجربه کرده است.
اما شاید مهمترین زنگ خطر این گزارش، سقوط سرمایهگذاری باشد. تشکیل سرمایه ثابت ناخالص که پایه رشد اقتصادی سالهای آینده محسوب میشود، در سال ۱۴۰۴ نزدیک به ۱۲ درصد کاهش یافته است. کاهش سرمایهگذاری در زیرساختها، ماشینآلات و پروژههای تولیدی به این معناست که حتی اگر شرایط کوتاهمدت اقتصاد بهبود پیدا کند، ظرفیت رشد پایدار در سالهای آینده با محدودیت جدی روبهرو خواهد بود.
کارشناسان معتقدند مجموعهای از عوامل از جمله سالها تحریم، سیاستگذاریهای نادرست، نااطمینانیهای مزمن و همچنین شوکهای ناشی از دو جنگ سال گذشته در شکلگیری این وضعیت نقش داشتهاند. با این حال، تفاهم اخیر میان ایران و آمریکا این امید را ایجاد کرده که در صورت دستیابی به یک توافق پایدار، بخشی از ریسکهای سیاسی کاهش یافته، سرمایهگذاری دوباره جان بگیرد و اقتصاد از مسیر رکود خارج شود.
اکنون پرسش اصلی این است که آیا این توافق میتواند نقطه آغاز بازگشت سرمایه و رشد اقتصادی باشد، یا اقتصاد ایران همچنان در چرخه سرمایهگذاری پایین، رشد ضعیف و کاهش رفاه باقی خواهد ماند؟
منبع: اکوایران
