اتحادیه اروپا در برابر هوش مصنوعی چینی زانو می‌زند

در ۲۰ ژانویه ۲۰۲۵، DeepSeek هنوز یک استارتاپ گمنام و کوچک بود که ریشه در یک صندوق پوشش ریسک در هانگژو داشت، اما همه چیز ظرف یک هفته تغییر کرد. این شرکت مدلی از هوش مصنوعی را معرفی کرد که توانمندی آن به پیشرفته‌ترین محصولات سیلیکون‌ولی می‌رسید، در حالی که هزینه ساخت و بهره‌برداری آن به‌مراتب کمتر بود. نام DeepSeek به سرعت به نمادی از موج تازه نوآوری چینی تبدیل شد و توجه جهان را جلب کرد.

مدل‌های چینی به دنبال تصاحب بازار اروپا

DeepSeek و رقبای کم‌هزینه و بومی‌اش که در یک سال گذشته در بازار داخلی پررقابت چین به‌شدت با یکدیگر رقابت کرده‌اند، حالا چشم به بازارهای خارجی دوخته‌اند تا سود خود را افزایش دهند. با این حال، ایالات متحده با محدودیت‌های ژئوپلیتیکی عملاً در دسترس نیست و کشورهای جنوب جهانی نیز بازار چندان جذابی ارائه نمی‌کنند. بنابراین، اروپا به محتمل‌ترین مقصد و محور توجه این شرکت‌ها تبدیل شده است.

برای اروپا، فناوری‌های نوظهور چینی در نگاه نخست ممکن است تهدیدآمیز به نظر برسند، به‌ویژه که خودروهای الکتریکی این کشور همین حالا در حال تصاحب سهم قابل‌توجهی از بازار خودروسازان آلمانی و فرانسوی هستند. هم‌زمان، چندین کشور عضو اتحادیه اروپا نگران انتقال داده‌های شرکت‌ها و شهروندان خود به چین بوده و تلاش کرده‌اند دسترسی به چت‌بات DeepSeek را محدود کنند.

هیچ کشوری دوست ندارد برای زیرساختی که به سرعت به یکی از ارکان حیاتی اقتصاد و جامعه تبدیل می‌شود، به یک رقیب ژئوپلیتیکی وابسته باشد و این نگرانی‌ها کاملاً قابل درک است. با این حال، اگر اروپا با درایت و سیاست‌گذاری هوشمندانه به این مسأله نگاه کند، هوش مصنوعی چینی می‌تواند به فرصتی ارزشمند و حتی حیاتی برای رشد و رقابت این قاره تبدیل شود.

چرا اروپایی‌ها باید با آغوش باز از هوش مصنوعی چینی استقبال کنند

سه دلیل اصلی وجود دارد که شرکت‌های اروپایی باید از هجوم فناوری‌های چینی استقبال کنند. اولین دلیل این است که مدل‌های هوش مصنوعی چینی تقریباً به اندازه بهترین محصولات شرکت‌هایی مانند اوپن‌ای‌آی، آنتروپیک و گوگل پیشرفته هستند و این سطح از کیفیت برای اغلب کاربران کاملاً کافی است. Demis Hassabis، مدیر ارشد هوش مصنوعی گوگل، گفته است که مدل‌های چینی تنها «چند ماه» از نمونه‌های آمریکایی عقب‌تر هستند. دسترسی به اغلب این مدل‌ها همانند DeepSeek کاملا رایگان و هزینه راه‌اندازی و بهره‌برداری از آن‌ها نیز نسبتاً پایین است و این دقیقا همان چیزی است که آن‌ها را برای شرکت‌های اروپایی بسیار جذاب می‌کند.

صرفه‌جویی در هزینه‌ها ناشی از «باز بودن» این مدل‌هاست و همین ویژگی، دومین دلیلی است که آن‌ها را برای شرکت‌های اروپایی جذاب می‌کند. برخلاف جعبه‌های سیاه و انحصاری که شرکت‌های پیشروی آمریکایی عرضه می‌کنند، مدل‌های متن‌باز به راحتی قابل تنظیم هستند و می‌توان آن‌ها را روی زیرساخت‌های محلی اجرا کرد.

این قابلیت باعث می‌شود شرکت‌ها از وابستگی کامل به یک ارائه‌دهنده خاص در امان بمانند؛ اگر اوپن‌ای‌آی یا آنتروپیک ناگهان ورشکست شوند، مشتریان آن‌ها با مشکل جدی روبه‌رو خواهند شد، اما در مورد DeepSeek، حتی اگر فعالیتش متوقف شود، کاربران می‌توانند «وزن‌های» مدل‌های آن (پارامترهایی که در جریان آموزش یاد گرفته شده‌اند و مقادیر عددی اختیار می‌کنند) را روی داده‌ها و سرورهای خود اجرا کنند، چیزی که نگرانی‌ها درباره سرقت داده را نیز به شکل قابل‌توجهی کاهش می‌دهد. اگرچه شرکت‌های آمریکایی مانند متا نیز مدل‌های متن‌باز ارائه می‌کنند، اما چین در حال حاضر در این میسر پیشتاز است.

یک دلیل دیگر نیز وجود دارد که نشان می‌دهد استقبال از هوش مصنوعی چینی به نفع اروپا است و آن این است که این اقدام علاوه بر جلوگیری از وابستگی بیش از حد، نوعی بیمه در برابر قطع دسترسی نیز فراهم به حساب می‌آید. تا پیش از آنکه حدود یک سال پیش دونالد ترامپ برای دومین بار سوگند ریاست‌جمهوری یاد کند، نگرانی درباره دسترسی اروپا به فناوری‌های آمریکایی کاملاً بی‌معنا به نظر می‌رسید.

اکنون که ترامپ با سیاست‌های پرریسک خود، روابط سنتی اروپا و آمریکا را به ابزاری برای اعمال فشار تبدیل کرده و حتی در موضوع گرینلند این رویکرد را نشان داده، دیگر غیرقابل تصور نیست که با صدور یک فرمان اجرایی فعالیت شرکت‌های هوش مصنوعی آمریکایی در اروپا را محدود کند. علاوه بر این، اعمال برخی محدودیت‌ها از سوی اروپا علیه فناوری‌های آمریکایی، به ویژه زیرساخت‌های رایانش ابری که مدل‌های هوش مصنوعی بر روی آن‌ها اجرا می‌شوند، نیز سناریویی محتمل و قابل انتظار است.

اروپا نباید فرصت را از دست بدهد، چین پیشتاز است