به گزارش والاستریتژورنال، واسطهها و خریداران از گزینههای محدود ایران برای فروش نفت خام سوءاستفاده میکنند.
به گزارش خبرنویس، روزنامه والاستریت ژورنال با انتشار گزارشی مدعی شده، ایران در سال ۲۰۲۵ بیش از هر زمان دیگری در سالهای اخیر نفت صادر کرد و با وجود تحریمها، عمدتاً به مقصد چین، اقدام به ارسال نفت خام کرد. با این حال، همزمان سودی که ایران از این کالا به دست آورد بهشدت کاهش یافت.
بر اساس این گزارش، کاهش قیمت جهانی نفت خام باعث فشرده شدن قیمتها شد، اما بخش عمده افت درآمد ناشی از شبکهای از واسطهها و خریدارانی بود که از موقعیت وابستگی شدید ایران به درآمدهای نفتی سوءاستفاده میکنند. آنها میدانند تهران بهجز استفاده از «ناوگان سایه» خود، شبکهای جهانی از نفتکشهای فرسوده که دولت ترامپ با تحریمها و حتی نیروهای ویژه در پی مقابله با آن است، راههای بسیار محدودی برای تخلیه و فروش نفت تحریمی دارد.
اکنون فعالان دخیل در تجارت نفت ایران خواستار دریافت کارمزدهای بالاتری برای جابهجایی و مدیریت نفت خام هستند. خریداران نیز بهطور فزایندهای از محدودیتهای اعمالشده علیه ایران بهره میبرند تا نفت تحریمی را با تخفیفهای عمیقتری خریداری کنند.
در همین ماه، ایالات متحده تحریمهای جدیدی علیه این کشور اعمال کرد. وزارت خزانهداری آمریکا ادعا کرد این تحریمها افراد و نهادهایی را هدف قرار داده که در «پولشویی عواید حاصل از فروش نفت و محصولات پتروشیمی ایران به بازارهای خارجی» نقش داشتهاند. اگرچه تهدید اقدام نظامی آمریکا علیه ایران در مقطع کنونی کمرنگتر به نظر میرسد، مقامهای دولت ترامپ تأکید کردهاند که همه گزینهها همچنان روی میز است. با این حال، مشکلات بنیادی اقتصادی همچنان پابرجاست؛ از جمله دشواری روزافزون در فروش نفت.
اهمیت این موضوع برای بازارهای جهانی انرژی از آن جهت بیشتر میشود که تهران، بهعنوان یکی از اعضای بنیانگذار اوپک، مسئول حدود ۳ درصد از تولید روزانه نفت جهان است. برخی تحلیلگران برآورد میکنند که فروش سالانه نفت خام ایران در سال گذشته حدود ۳۰ میلیارد دلار بوده و ایران حدود دوسوم این رقم را بهعنوان سود حفظ کرده است. به گفته مقامها و تحلیلگران صنعت نفت، سود ایران در سالهای قبل در برخی مقاطع بسیار بیشتر بوده، هرچند آمار دقیقی در دسترس نیست.
به گفته گرگوری برو، تحلیلگر ارشد ایران و انرژی در شرکت مشاورهای اوراسیا گروپ، تحریمها باعث شده ایرانیها و سایر بازیگران این تجارت برای دور زدن محدودیتها ناچار به ایجاد واسطههای جدید شوند. به گفته او: «همه سهم خودشان را برمیدارند».
قطع اینترنتی که همزمان با گسترش اعتراضات در سراسر ایران اعمال شد، باعث شده سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) دید بسیار محدودی نسبت به وضعیت فعلی بخش نفت ایران داشته باشد؛ موضوعی که نظارت بر سطح تولید و حفظ ثبات بازار را دشوارتر کرده است. به گفته نمایندگان کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس در اوپک، ارتباطات با همتایان ایرانی آنها بهطور قابلتوجهی مختل شده است.
ایران نفت خام خود را عمدتاً به پالایشگاههای کوچک چینی موسوم به «تیپات» میفروشد؛ پالایشگاههایی که فعالیت بینالمللی ندارند اما برای رقابت در بازار داخلی چین به نفت ارزان نیاز دارند.
کاهش درآمد نفتی به عایدات ارزی ایران لطمه زده است؛ درآمدهایی که کشور برای تأمین واردات و حمایت از ریالِ بهشدت تضعیفشده به آنها وابسته است.
سال گذشته قیمت نفت خام به دلیل افزایش تولید در سراسر جهان و نگرانیها درباره وضعیت اقتصاد جهانی کاهش یافت. هر بشکه نفت برنت، شاخص جهانی نفت، اکنون حدود ۶۶ دلار معامله میشود و قیمت نفت خام شاخص آمریکا نیز حدود ۶۱ دلار است. هر دو قیمت نسبت به یک سال قبل نزدیک به ۲۰ درصد کاهش یافتهاند. در روزهای اخیر، قیمتها با نوسان همراه بودهاند، زیرا معاملهگران احتمال اختلال در جریان عرضه را ارزیابی میکنند.
در نتیجه اعتراضاتی که اواخر دسامبر در ایران آغاز شد و در پی کاهش شدید ارزش ریال بود؛ ترامپ اعلام کرده که بر کشورهایی که با ایران دادوستد اقتصادی داشته باشند، تعرفهای ۲۵ درصدی اعمال خواهد کرد؛ اقدامی که تهدید دیگری علیه شریان حیاتی صادرات نفت ایران محسوب میشود. به گفته گرگوری برو: «سناریوی پایه من کاهش سرعت یا حتی افت تولید و صادرات نفت ایران است». به باور او، شرایط کنونی میتواند این چشمانداز را تیرهتر کند.
تأثیر عملی اعلام تعرفه ترامپ بر صادرات نفت ایران تاکنون مشخص نشده، اما همچنان تهدیدی بالقوه برای ایران به شمار میرود. تحلیلگران میگویند واشنگتن احتمالاً تمایلی ندارد تعرفه جدیدی علیه چین، بزرگترین خریدار نفت ایران که اخیراً با آمریکا به آتشبس تجاری رسیده، اعمال کند. با این حال، وضع عوارض بر شرکای ایران میتواند دور زدن تحریمها را برای تهران دشوارتر و پرهزینهتر سازد.
از زمان جنگ دوازده روزه ماه ژوئن با اسرائیل، تهران با وجود تحریمها توانسته حجم صادرات نفت خود را تثبیت کند و حتی در برخی ماهها افزایش دهد. بر اساس گزارش کپیتال اکونومیکس، ایران در ماه اکتبر نزدیک به دو میلیون بشکه در روز نفت صادر کرده که بالاترین سطح در چند سال اخیر محسوب میشود. در مجموع سال ۲۰۲۵، ایران بیش از هر سالی از ۲۰۱۸ به بعد نفت فروخته است.
برای دستیابی به این سطح از صادرات، ایران به چین و ناوگان سایه خود متکی بوده است؛ ناوگانی که بنا بر دادههای وبسایت رهگیری کشتی تانکرترکرز شامل ۶۱۳ نفتکش، از جمله ۱۸۰ نفتکش بسیار بزرگ حمل نفت خام، میشود.
پالایشگاههای کوچک تیپات چین که از سوی این ناوگان تأمین میشوند، کمتر در معرض تحریمها قرار دارند و تمایل آنها به خرید نفت با تخفیف، نفت ایران را برایشان جذاب کرده است. طبق برآورد کپیتال اکونومیکس، نفت ایران حدود ۱۵ درصد از واردات نفت خام چین را تشکیل میدهد، هرچند چین این واردات را در آمار رسمی خود لحاظ نمیکند.
البته ایران تنها گزینه پیش روی پالایشگاههای تیپات نیست. نفت روسیه که پس از حمله این کشور به اوکراین در سال ۲۰۲۲ از سوی غرب کنار گذاشته شد نیز در فهرست خرید انرژی چین قرار دارد. همین موضوع به خریداران چینی امکان داده است برای نفت ایران تخفیفهای بیشتری مطالبه کنند.
از زمانی که غرب در سال گذشته تحریمهای جدیدی علیه ایران اعمال کرد، ارزش نفت خام ایران نسبت به نفت برنت کاهش بیشتری یافته است. بر اساس دادههای شرکت کپلر، اگر در ابتدای سال ۲۰۲۵ هر بشکه نفت ایران تنها یک دلار ارزانتر از شاخص جهانی معامله میشد، در پایان سال این فاصله به ۸ دلار رسید.
انتقال نفت خام به پالایشگاههای چینی نیز دشوارتر و پرهزینهتر شده است. هزینه انتقالهای موسوم به «کشتی به کشتی» که برای پنهان کردن منشأ واقعی محمولهها استفاده میشود افزایش یافته، زیرا همه حلقههای زنجیره تأمینِ مرتبط با نفت تحریمی با هزینههای جدید مواجه شده و قیمت خدمات خود را بالا بردهاند.به گفته همایون فلکشاهی، رئیس بخش تحلیل نفت خام در شرکت کپلر: «مشکل اصلی لجستیک است. لجستیک یعنی هزینه بالاتر. لجستیک یعنی واسطههای بیشتر. و این یعنی درآمد کمتر.»
تحلیلگران معتقدند ایران همچنان راههایی برای دور زدن تحریمها پیدا خواهد کرد، اما ناچار است با سطح پایینتری از درآمد کنار بیاید. به گفته تحلیلگران، با تشدید تعقیب نفتکشهای ناوگان سایه در آبهای بینالمللی از سوی دولت ترامپ، هزینههای حملونقل دریایی نیز افزایش خواهد یافت. آمریکا تاکنون شش نفتکش حامل نفت ایران، روسیه یا ونزوئلا را توقیف کرده و وعده داده اقدامات بیشتری انجام دهد.
در همین حال، دستگیری نیکلاس مادورو، رهبر قدرتمند ونزوئلا، توسط دولت ترامپ در این ماه، تهران را از یک متحد دیرینه و شریک خود در بازار سیاه نفت محروم کرده است. تمایل ترامپ برای سرازیر کردن نفت ونزوئلا به بازارهای جهانی بهمنظور کاهش قیمتها میتواند چالشی برای ایران ایجاد کند، هرچند بازسازی صنعت نفت فرسوده ونزوئلا سالها زمان خواهد برد. در کوتاهمدت، کاهش صادرات نفت ونزوئلا به چین میتواند به ایران امکان دهد سهم بازار خود را در این کشور افزایش دهد. به ادعای نمایندگان اوپک از کشورهای حاشیه خلیج فارس، در صورت افزایش تنش ممکن است ساختار فروش نفت ایران بهطور کامل از هم بپاشد.
منبع: اکوایران
