پس از دههها که رژیم غذایی بدون گلوتن تنها راه کنترل بیماری سلیاک بود، ورود چندین داروی جدید به مراحل بالینی، امیدها را برای دستیابی به نخستین درمانهای اختصاصی این بیماری افزایش داده است؛ تحولاتی که میتواند رویکرد درمان یکی از شایعترین بیماریهای خودایمنی جهان را تغییر دهد.
به گزارش خبرنویس به نقل از سالمخبر از بایوفارمادایو، بیماری سلیاک که حدود یک درصد جمعیت جهان را درگیر کرده است، در آستانه یکی از مهمترین تحولات تاریخ خود قرار دارد. این بیماری خودایمنی که در اثر واکنش سیستم ایمنی بدن به گلوتن ایجاد میشود، تاکنون فاقد درمان دارویی تأییدشده بوده و بیماران تنها با رعایت مادامالعمر رژیم غذایی بدون گلوتن قادر به کنترل علائم خود بودهاند.
با این حال، متخصصان معتقدند دوران اتکای کامل به رژیم غذایی در حال پایان یافتن است. در سالهای اخیر پیشرفت در درک سازوکارهای ایمنی بیماری سلیاک باعث شده شرکتهای دارویی و زیستفناوری سرمایهگذاری گستردهای برای توسعه درمانهای هدفمند آغاز کنند.
اگرچه حذف گلوتن از رژیم غذایی همچنان سنگبنای مدیریت بیماری محسوب میشود، اما بسیاری از بیماران حتی با رعایت دقیق رژیم نیز همچنان از علائمی مانند درد شکم، نفخ، تهوع و آسیب مداوم به مخاط روده رنج میبرند. علاوه بر این، خطر تماس ناخواسته با گلوتن در غذاهای فرآوریشده یا هنگام صرف غذا در خارج از منزل، همواره زندگی روزمره این بیماران را با چالش مواجه میکند.
شرکتهای فعال در حوزه درمان سلیاک
رقابت برای توسعه نخستین درمان دارویی سلیاک طی سالهای اخیر شدت گرفته است. در حال حاضر شرکت بیوتکنولوژی فرستترکس بیوتراپیوتیکس First Tracks Biotherapeutics با داروی تحقیقاتی ANB033 یکی از بازیگران اصلی این حوزه محسوب میشود. این دارو با هدف مهار مسیرهای ایمنی دخیل در التهاب و آسیب مخاط روده در حال ارزیابی بالینی است. همچنین شرکت آنوکیون Anokion با داروی KAN-101 رویکرد متفاوتی را دنبال میکند و تلاش دارد از طریق ایجاد تحمل ایمنی نسبت به گلوتن، واکنش سیستم ایمنی بیماران را کنترل کند.
در کنار این شرکتهای داروسازی سانوفی و تاکدا و چندین شرکت زیستفناوری کوچکتر نیز در حال سرمایهگذاری روی درمانهای هدفمند سلیاک هستند.
برخی از این برنامهها بر مهار مولکولهای التهابی مانند IL-15 تمرکز دارند و برخی دیگر به دنبال محافظت از مخاط روده یا کاهش پاسخ ایمنی به گلوتن هستند. کارشناسان معتقدند حضور همزمان چندین شرکت با مکانیسمهای درمانی متفاوت نشان میدهد بازار سلیاک پس از سالها رکود، وارد مرحلهای تازه از نوآوری دارویی شده است.
محققان امیدوارند مهار این مسیر بتواند التهاب را کاهش داده و حتی از آسیب ناشی از تماس ناخواسته با گلوتن جلوگیری کند. بر اساس دادههای پیشبالینی، این رویکرد ظرفیت محافظت از بافت روده در برابر آسیب ناشی از گلوتن را نشان داده است.
این دارو اکنون در یک مطالعه فاز 1b در حال ارزیابی است. بخشی از بیماران شرکتکننده تحت آزمون مصرف کنترلشده گلوتن قرار میگیرند تا توانایی دارو در جلوگیری از آسیب روده بررسی شود و در گروهی دیگر نیز اثر دارو بر ترمیم آسیبهای موجود ارزیابی خواهد شد.
نتایج اولیه این مطالعه قرار است در سهماهه پایانی سال ۲۰۲۶ منتشر شود. کارشناسان معتقدند در صورت موفقیت این برنامهها، درمان سلیاک میتواند وارد دورهای جدید شود؛ دورهای که در آن پزشکان علاوه بر توصیههای تغذیهای، ابزارهای دارویی مؤثری نیز برای کنترل و درمان این بیماری در اختیار خواهند داشت.
منبع: سلامت نیوز
