به گزارش خبرگزاری ایمنا، شخصیت انسان در یک روز یا یک مقطع زمانی شکل نمیگیرد، بلکه نتیجه مجموعهای از تجربهها، احساسات و ارتباطهایی است که از نخستین روزهای زندگی آغاز میشود. سالهای ابتدایی کودکی، دورهای سرنوشتساز در رشد روانی و عاطفی به شمار میرود؛ دورهای که در آن، پایههای اعتماد، امنیت، خودباوری و شیوه تعامل با دیگران شکل میگیرد.
پژوهشهای حوزه روانشناسی رشد نشان میدهد بسیاری از رفتارها، واکنشهای هیجانی و حتی کیفیت روابط افراد در بزرگسالی، ریشه در تجربههای سالهای نخست زندگی دارد و به همین دلیل، کیفیت ارتباط میان کودک و والدین، بهویژه در سالهای ابتدایی، از مهمترین عوامل مؤثر بر سلامت روان و رشد متعادل او محسوب میشود.
در این میان، مفهوم دلبستگی جایگاه ویژهای در روانشناسی دارد. دلبستگی تنها به معنای محبت میان والدین و فرزند نیست، بلکه پیوندی عمیق و پایدار است که احساس امنیت، آرامش و اعتماد را در کودک شکل میدهد و زمینهساز رشد سالم هیجانی و اجتماعی او میشود.
شناخت اهمیت این پیوند و توجه به نیازهای عاطفی کودک، نهتنها به رشد متوازن او کمک میکند، بلکه میتواند از بروز بسیاری از مشکلات روانشناختی و آسیبهای اجتماعی در سالهای آینده پیشگیری کند و از همین رو، سرمایهگذاری بر کیفیت ارتباط والدین و فرزندان، در حقیقت سرمایهگذاری بر سلامت نسلهای آینده است.
ریشه عمیق ویژگیهای شخصیتی، الگوهای رفتاری و کیفیت روابط افراد در تجربههای دوران کودکی / دلبستگی به چه معنا است؟
اصغر محمدزاده، دکتری تخصصی روانشناسی در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با بیان اینکه بخش قابل توجهی از ویژگیهای شخصیتی، الگوهای رفتاری و حتی کیفیت روابط انسان در بزرگسالی، ریشه در تجربههای دوران کودکی دارد، اظهار کرد: بسیاری از آسیبهای روانشناختی و اجتماعی مانند اضطراب، تعارضهای خانوادگی، ناتوانی در برقراری روابط سالم، اعتیاد، طلاق و سایر مشکلات فردی و اجتماعی، تنها محصول شرایط امروز افراد نیستند، بلکه ریشههای عمیقی در نخستین سالهای زندگی دارند.
وی افزود: سالهای نخست زندگی دورانی است که شخصیت انسان در حال شکلگیری است و کیفیت ارتباط او با والدین، پایههای امنیت روانی و عاطفی آیندهاش را بنا میکند و یکی از مهمترین مفاهیمی که در روانشناسی رشد به آن پرداخته میشود، دلبستگی است.
دکتری تخصصی روانشناسی تصریح کرد: زمانی که از دلبستگی سخن میگوییم، منظور فقط علاقه یا محبت میان والدین و فرزندان نیست، بلکه مقصود پیوند عاطفی عمیقی است که از همان آغاز زندگی میان کودک و مراقبان اصلی او شکل میگیرد و آثار آن تا پایان عمر ادامه مییابد.
شکلگیری دلبستگی از چه زمانی آغاز میشود؟ / مهمترین دوره شکلگیری دلبستگی، از بدو تولد تا حدود دو سالگی است
محمدزاده با بیان اینکه برخلاف تصور بسیاری از افراد، شکلگیری دلبستگی از زمان تولد آغاز نمیشود، بلکه حتی پیش از تولد نیز مقدمات آن شکل میگیرد، ادامه داد: نوزاد از دوران حضور در رحم مادر، نخستین تجربههای ارتباطی خود را آغاز میکند و پس از تولد، این پیوند به تدریج عمیقتر میشود.
وی گفت: مهمترین دوره شکلگیری دلبستگی، از بدو تولد تا حدود دو سالگی است؛ دورهای که کودک بیشترین نیاز را به حضور مستمر والدین، بهویژه مادر، دارد، البته این فرایند به دو سال نخست محدود نمیشود و در سالهای بعد نیز ادامه پیدا میکند.
دکتری تخصصی روانشناسی اضافه کرد: اگر بخواهیم دوران رشد را تقسیمبندی کنیم، میتوان گفت دو سال نخست، دوره نوزادی، دو تا هفت سالگی، دوره کودکی و تا حدود دوازده سالگی نیز همچنان مرحلهای بسیار مهم در تکامل عاطفی کودک محسوب میشود و اتفاقاتی که در این سالها رخ میدهد، تنها مربوط به همان دوران نیست، بلکه آثار آن در تمام مراحل بعدی زندگی، بهویژه در بزرگسالی، آشکار خواهد شد.
تجربههای سالهای نخست زندگی، اثری ماندگار بر شخصیت و شیوه مواجهه انسان با چالشهای زندگی بر جای میگذارد و احساس امنیت، اعتماد به دیگران، توانایی برقراری روابط سالم و حتی نحوه مدیریت هیجانها، تا حد زیادی تحت تأثیر کیفیت ارتباط کودک با والدین و مراقبان اصلی او قرار دارد.
متخصصان بر این باورند که توجه به نیازهای عاطفی کودک، حضور مؤثر والدین و ایجاد محیطی امن و آرام، از مهمترین عوامل شکلگیری دلبستگی سالم است؛ پیوندی که میتواند زمینهساز رشد روانی، اجتماعی و عاطفی متعادل در سالهای بعد زندگی باشد.
اگرچه عوامل مختلفی در مسیر رشد انسان نقش دارند، اما هیچیک نمیتوانند جایگزین تجربه یک ارتباط عاطفی ایمن و پایدار در دوران کودکی شوند و به همین دلیل، توجه به کیفیت رابطه والدین و فرزندان باید به یکی از مهمترین اولویتهای خانوادهها تبدیل شود.
آینده روانی هر فرد، تا حد زیادی در سالهایی رقم میخورد که هنوز توان سخن گفتن از احساسات خود را ندارد. هر میزان که این سالها با عشق، امنیت و پاسخگویی به نیازهای عاطفی همراه باشد، زمینه برای شکلگیری نسلی سالمتر، توانمندتر و برخوردار از روابطی پایدارتر فراهم خواهد شد.
منبع: ایمنا
