به گزارش خبرگزاری ایمنا، تابستان کمکم به روزهای آخرش نزدیک میشود؛ کیفهایی که هفتهها گوشه اتاق ماندهاند، دوباره از کمد بیرون میآیند، لباسهای مدرسه مرتب میشوند و زنگ ساعتهایی که در تعطیلات خاموش مانده بودند، دوباره قرار است صبح زود به صدا درآیند. در خانهها، فاصله میان «هنوز تعطیلات است» و «مدرسه نزدیک است» هر روز کوتاهتر میشود و دانشآموزان خود را برای بازگشت به روزهای منظم مدرسه آماده میکنند.
در این روزها، اما هنوز میتوان رد تابستان را در برنامه زندگی دانشآموزان دید؛ عصرهایی که به بازی میگذرد، دیدار با دوستان، گردشهای خانوادگی و ساعتهایی که پای تلفن همراه یا بازیهای رایانهای سپری میشود. مسئله این است که این روزهای آخر چگونه باید سپری شوند تا نه به شتاب و فشار برای جبران درسها تبدیل شوند و نه بازگشت به مدرسه را برای دانشآموز دشوار کنند.
اوقات فراغت در سالهای کودکی و نوجوانی تنها زمان خالی میان فعالیتهای آموزشی نیست؛ بخشی از فرایند رشد است که در آن شخصیت، استقلال، خلاقیت و مهارتهای اجتماعی دانشآموز فرصت بیشتری برای شکلگیری پیدا میکند. نوع استفاده از این زمان میتواند بر کیفیت حال روانی و حتی آمادگی فرد برای ورود به دورههای تازه زندگی اثر بگذارد.
تابستان نیز برای بسیاری از دانشآموزان فرصتی برای فاصله گرفتن از برنامه فشرده مدرسه، تجربه فعالیتهای تازه و بازیابی انرژی است، اما با نزدیک شدن به روزهای پایانی تعطیلات، شرایط آرامآرام تغییر میکند. ساعت خواب، میزان استفاده از فضای مجازی، برنامههای روزانه و حتی حالوهوای ذهنی دانشآموز باید بهتدریج با شرایط مدرسه هماهنگ شود.
از نگاه روانشناختی این دوره نباید به زمانی برای انباشته کردن کلاسها، تکالیف و فعالیتهای آموزشی تبدیل شود. کودک و نوجوان برای رشد متعادل، علاوه بر یادگیری رسمی، به بازی، تحرک، ارتباط با همسالان، تجربههای شخصی و زمانی برای استراحت و حتی بیبرنامگی نیاز دارد و فراغت زمانی بیشترین اثر را دارد که بخشی از آن با انتخاب و علاقه خود دانشآموز شکل بگیرد.
از سوی دیگر، روزهای باقیمانده تابستان میتواند به فرصتی برای ایجاد یک گذار آرام تبدیل شود؛ گذاری میان آزادی و انعطاف تعطیلات و نظم مورد نیاز مدرسه. اگر این تغییر بهصورت تدریجی و بدون فشار انجام شود، دانشآموز با آمادگی روانی بیشتری وارد سال تحصیلی خواهد شد و شروع مدرسه برای او به معنای یک شوک ناگهانی در سبک زندگی نخواهد بود.
فراغت دانشآموزان در روزهای پایانی تابستان میان استراحت و آمادگی
فاطمه خدادادی، روانشناس بالینی با بیان اینکه اوقات فراغت برای دانشآموزان فقط فاصلهای میان دو دوره تحصیلی نیست، بلکه فرصتی برای بازیابی انرژی، تجربه کردن، کشف علاقهمندیها و تقویت مهارتهایی است که در فضای رسمی مدرسه کمتر مجال بروز پیدا میکنند، به خبرنگار ایمنا میگوید: با نزدیک شدن به روزهای پایانی تابستان، این فرصت میتواند شکل متفاوتی پیدا کند؛ نه آنقدر فشرده که کودک را با فشار و اضطراب بازگشت به مدرسه روبهرو کند و نه آنقدر بیبرنامه که تغییر ناگهانی سبک زندگی در آغاز سال تحصیلی دشوار شود.
وی با بیان اینکه در این روزها بهتر است خانوادهها به جای تلاش برای پر کردن تمام ساعات فراغت، بخشی از زمان را به انتخاب و تصمیمگیری خود دانشآموز اختصاص دهند، میافزاید: داشتن اختیار در انتخاب فعالیتها، از بازی و ورزش گرفته تا کتاب خواندن، کار هنری یا دیدار با دوستان، به تقویت حس استقلال و مسئولیتپذیری کمک میکند و باعث میشود فراغت از یک برنامه تحمیلی به تجربهای لذتبخش تبدیل شود.
روانشناس بالینی تصریح میکند: از سوی دیگر، روزهای پایانی تابستان زمان مناسبی برای بازگرداندن تدریجی نظم به زندگی است. تغییر یکباره ساعت خواب، کاهش ناگهانی زمان استفاده از تلفن همراه یا شروع فشرده فعالیتهای آموزشی میتواند برای دانشآموز تنش ایجاد کند. تنظیم تدریجی خواب و بیداری و نزدیک شدن آرامآرام به برنامه روزهای مدرسه، سازگاری با شروع سال تحصیلی را آسانتر میکند.
پایان تابستان با احساس عجله و جبران عقبماندگی سپری نشود
خدادادی با بیان اینکه در کنار استراحت، فعالیتهای جسمی نیز نباید از برنامه حذف شوند، ادامه میدهد: بازی در فضای باز، پیادهروی، دوچرخهسواری یا ورزشهای گروهی علاوه بر تأمین تحرک، فرصتی برای ارتباط اجتماعی و تخلیه هیجانات فراهم میکنند و در این میان، استفاده از فضای مجازی نیز بهتر است در چارچوبی متعادل قرار گیرد تا سرگرمی دیجیتال جای تجربههای واقعی، ارتباط خانوادگی و فعالیتهای متنوع را نگیرد.
وی با اشاره به اینکه یکی از بهترین استفادهها از روزهای باقیمانده تابستان، فراهم کردن فرصت برای تجربه فعالیتهای تازه است؛ فعالیتی که تنها جنبه آموزشی مستقیم نداشته باشد، میگوید: آشپزی ساده، باغبانی، ساخت کاردستی، عکاسی، موسیقی یا حتی مشارکت در برخی کارهای خانه میتواند زمینهای برای کشف تواناییها و تقویت مهارتهای زندگی باشد. هدف اصلی، جمع کردن مجموعهای از کلاسها و برنامهها نیست، بلکه ایجاد تجربههای متنوع و معنادار است.
روانشناس بالینی با بیان اینکه پایان تابستان بهتر است با احساس عجله و جبران عقبماندگی سپری نشود، اضافه میکند: دانشآموز برای ورود دوباره به مدرسه بیش از آنکه به برنامهای سنگین نیاز داشته باشد، به آرامش، خواب کافی، ارتباط عاطفی مناسب با خانواده و آمادگی تدریجی نیاز دارد. اگر این روزها با تعادل میان استراحت، بازی، ارتباط، فعالیت و اندکی نظم سپری شوند، شروع سال تحصیلی نیز میتواند به جای یک تغییر ناگهانی، ادامه طبیعی یک روند متعادل باشد.
وقتی تابستان به آخر میرسد؛ سهم بازی و درس در روزهای باقیمانده چقدر است؟
زهره سادات کاظمی، روانشناس و مشاور تربیتی با بیان اینکه تعطیلات تابستانی برای دانشآموزان فرصتی است که در آن میتوانند از چارچوب منظم مدرسه فاصله بگیرند و بخشهایی از زندگی خود را تجربه کنند که در طول سال تحصیلی کمتر مورد توجه قرار میگیرد، به خبرنگار ایمنا میگوید: نزدیک شدن به شروع مدارس به معنای پایان ناگهانی این آزادی نیست. روزهای باقیمانده تابستان میتوانند فرصتی برای یک انتقال آرام از فضای تعطیلات به ریتم مدرسه باشند؛ انتقالی که اگر درست مدیریت شود، از بسیاری از تنشهای روزهای نخست سال تحصیلی جلوگیری میکند.
وی با بیان اینکه یکی از موضوعات مهم در این دوره، پرهیز از تبدیل روزهای پایانی تابستان به زمان جبران دروس است، میافزاید: نگرانی والدین درباره آمادگی تحصیلی قابل درک است، اما قرار دادن دانشآموز در یک برنامه فشرده آموزشی در آخرین روزهای تعطیلات ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد. مرور کوتاه و سبک مطالب گذشته، در صورت نیاز، میتواند کافی باشد و بهتر است تمرکز اصلی بر ایجاد آمادگی ذهنی برای بازگشت به مدرسه قرار گیرد.
روانشناس و مشاور تربیتی با بیان اینکه از نظر تربیتی نیز مشارکت دادن دانشآموز در برنامهریزی این روزها اهمیت زیادی دارد، تصریح میکند: خانواده میتواند درباره زمان خواب، فعالیتهای روزانه، میزان استفاده از صفحهنمایش و برنامههای تفریحی با دانشآموز گفتوگو کند و بخشی از تصمیمگیری را به خود او بسپارد. این شیوه علاوه بر کاهش مقاومت، به کودک یا نوجوان یاد میدهد که مدیریت زمان و انتخاب میان فعالیتهای مختلف بخشی از مسئولیت شخصی اوست.
بهترین پایان برای تابستان، پر از برنامههای متنوع و فشرده نیست
کاظمی ادامه میدهد: روزهای پایانی تابستان همچنین فرصت مناسبی برای تقویت مهارتهای اجتماعی و خانوادگی هستند. یک برنامه ساده مانند گردش خانوادگی، انجام یک فعالیت مشترک، دیدار با دوستان یا مشارکت در یک کار گروهی میتواند ارزش تربیتی بیشتری از ساعتها سرگرمی منفعلانه داشته باشد. چنین تجربههایی به دانشآموز کمک میکند ارتباط، همکاری، گفتوگو و حل مسئله را در موقعیتهای واقعی تمرین کند.
وی با بیان اینکه در این میان، توجه به وضعیت روانی دانشآموز نیز اهمیت دارد، میگوید: برخی کودکان و نوجوانان با نزدیک شدن به مدرسه ممکن است دچار نگرانی درباره درسها، معلم، همکلاسیها یا تغییرات سال جدید شوند. شنیدن این نگرانیها بدون کوچک شمردن یا مقایسه کردن آنها با دیگران، میتواند احساس امنیت بیشتری ایجاد کند. گفتوگوی آرام درباره اتفاقات مثبت سال گذشته و انتظارات واقعبینانه از سال جدید نیز میتواند تصویر متعادلتری از بازگشت به مدرسه ایجاد کند.
روانشناس و مشاور تربیتی با اشاره به اینکه بهترین پایان برای تابستان، پر از برنامههای متنوع و فشرده نیست و گاهی چند روز آرام، منظم و باکیفیت میتواند آمادگی بیشتری برای شروع مدرسه ایجاد کند، اضافه میکند: خواب کافی، فعالیت بدنی، تغذیه مناسب، ارتباط با خانواده، تفریح و اندکی مرور ذهنی برنامه مدرسه، مجموعهای است که میتواند این گذار را آسانتر کند. هدف این نیست که دانشآموز از تعطیلات فاصله بگیرد، بلکه باید بهتدریج آماده شود تا با انرژی و آرامش وارد فصل تازهای از زندگی آموزشی خود شود.
کیفیت اوقات فراغت را نمیتوان با تعداد کلاسها، سفرها یا برنامههای سرگرمی اندازهگیری کرد. آنچه اهمیت بیشتری دارد، تجربهای است که دانشآموز از این زمان به دست میآورد؛ اینکه فرصت بازی، انتخاب، تجربه، ارتباط و استراحت داشته باشد و در عین حال بتواند بهتدریج خود را با نظم روزهای مدرسه هماهنگ کند.
خانوادهها نیز در این میان بیش از آنکه به نقش برنامهریز تماموقت نیاز داشته باشند، به نقش همراه و ناظر نیاز دارند. ایجاد فرصت انتخاب، شنیدن خواستههای دانشآموز و پرهیز از مقایسه با دیگران میتواند موجب شود او احساس کند در مدیریت زمان خود سهم و مسئولیت دارد.
روزهای پایانی تابستان زمان مناسبی برای بازتنظیم تدریجی عادتهای روزمره است؛ از خواب و بیداری گرفته تا میزان استفاده از تلفن همراه و زمان اختصاصیافته به فعالیتهای جسمی و اجتماعی. چنین تغییراتی اگر آرام و مرحلهای انجام شوند، احتمال مقاومت و اضطراب را کاهش میدهند و زمینه را برای شروعی متعادلتر فراهم میکنند.
بهترین پایان برای تابستان، پرهیاهوترین یا پربرنامهترین پایان نیست. گاهی چند روز آرام که در آن دانشآموز هم فرصت لذت بردن از آخرین روزهای تعطیلات را داشته باشد و هم بدون فشار برای سال تحصیلی آماده شود، میتواند ارزشمندتر از برنامهای سنگین و فشرده باشد. هدف، ساختن پلی میان تابستان و مدرسه است؛ پلی که دانشآموز بتواند با آرامش و آمادگی از آن عبور کند.
منبع: ایمنا
