زخم مقعدی در بزرگسالان میتواند به دلایل مختلفی ایجاد شود و همیشه نشانه یک بیماری مشخص نیست. یبوست و دفع مدفوع سفت، اسهال مکرر، فشار هنگام اجابت مزاج، شقاق و تحریک پوست اطراف مقعد از عوامل شایع این مشکل هستند. بسته به علت، علائمی مانند درد، سوزش، خارش یا خونریزی نیز ممکن است ایجاد شود.
شناخت علت زخم اهمیت زیادی دارد، زیرا روش مراقبت از یک آسیب سطحی پوستی با مشکلی مانند شقاق مقعدی یکسان نیست. همچنین استفاده خودسرانه از محصولات موضعی بدون توجه به علت اصلی ممکن است نتیجه مطلوبی نداشته باشد. در ادامه، مهمترین عوامل ایجاد زخم مقعدی، علائم همراه و روشهای مراقبت از این ناحیه را بهصورت مختصر بررسی میکنیم.
زخم مقعدی چگونه ایجاد میشود؟
زخم مقعدی زمانی ایجاد میشود که پوست اطراف مقعد یا پوشش داخلی کانال مقعد در اثر فشار، کشش، اصطکاک یا تحریک مداوم آسیب ببیند. یکی از عوامل شایع، یبوست و دفع مدفوع سفت است. عبور مدفوع خشک و زور زدن هنگام اجابت مزاج میتواند بافت حساس این ناحیه را تحت فشار قرار داده و باعث ایجاد ترک یا آسیب شود.
در مقابل، اسهال و دفع مکرر نیز میتواند پوست اطراف مقعد را تحریک کند. تماس مداوم با مدفوع، پاک کردن مکرر، استفاده از دستمال زبر یا شستوشوی بیش از حد ممکن است سد محافظ پوست را ضعیف کرده و زمینه التهاب و زخم را ایجاد کند. رطوبت، تعریق و اصطکاک نیز در برخی افراد این تحریک را تشدید میکنند.
البته هر زخم یا آسیب اطراف مقعد به معنای شقاق نیست. شقاق معمولاً به شکل ترک یا پارگی در پوشش کانال مقعد ایجاد میشود و اغلب با درد هنگام دفع و گاهی خونریزی همراه است، در حالی که آسیب سطحی پوست میتواند بیشتر با خارش، قرمزی و سوزش همراه باشد.
بنابراین، زخم مقعدی علت واحدی ندارد و بررسی محل آسیب، مدت ماندگاری و علائم همراه برای تشخیص عامل اصلی اهمیت دارد.
مهمترین علتهای زخم مقعدی در بزرگسالان
مهمترین علتهای زخم مقعدی را میتوان در چند گروه اصلی قرار داد:
-
یبوست و مدفوع سفت: عبور مدفوع خشک و زور زدن هنگام دفع میتواند به بافت مقعد آسیب بزند و زمینه ایجاد شقاق را فراهم کند.
-
اسهال و دفع مکرر: تماس مداوم پوست با مدفوع و پاک کردن مکرر میتواند باعث تحریک، التهاب و آسیب پوست اطراف مقعد شود.
-
شقاق مقعدی: ایجاد ترک در پوشش کانال مقعد که معمولاً با درد هنگام دفع، سوزش و گاهی خونریزی همراه است.
-
تحریک پوستی: استفاده از صابون و شویندههای نامناسب، رطوبت، تعریق، اصطکاک لباس یا خاراندن مداوم میتواند باعث آسیب پوست شود.
-
برخی بیماریها و عفونتها: عفونتهای پوستی و بعضی بیماریهای گوارشی مانند بیماریهای التهابی روده نیز در مواردی میتوانند با زخم یا ضایعات اطراف مقعد همراه باشند.
بنابراین، زخم مقعدی همیشه یک مشکل ساده پوستی نیست. اگر زخم ماندگار، عودکننده یا همراه با خونریزی، ترشح یا درد شدید باشد، بررسی علت زمینهای اهمیت بیشتری پیدا میکند.
زخم مقعدی چه علائمی ایجاد می کند؟
علائم زخم مقعدی به علت و شدت آسیب بستگی دارد و ممکن است در افراد مختلف متفاوت باشد. درد و سوزش، بهویژه هنگام دفع یا پس از آن، از نشانههای شایع هستند. در صورتی که زخم با شقاق مرتبط باشد، درد ممکن است بعد از اجابت مزاج نیز برای مدتی ادامه پیدا کند.
از دیگر علائم احتمالی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
-
خارش و تحریک پوست اطراف مقعد
-
قرمزی یا حساسیت ناحیه
-
خونریزی روشن روی دستمال یا سطح مدفوع
-
احساس سوزش پس از دفع
-
تورم یا ترشح در برخی موارد
البته این علائم اختصاصی زخم مقعدی نیستند و مشکلاتی مانند هموروئید، شقاق یا برخی بیماریهای پوستی نیز میتوانند نشانههای مشابهی ایجاد کنند. اگر خونریزی مکرر، درد شدید، ترشح غیرطبیعی یا زخمی که بهبود پیدا نمیکند وجود داشته باشد، بررسی پزشکی برای مشخص شدن علت ضروری است.
اقدامات و مراقبتها برای زخم مقعدی
مراقبت از زخم مقعدی ابتدا باید با هدف کاهش فشار و تحریک ناحیه انجام شود. اگر یبوست و مدفوع سفت عامل ایجاد یا تشدید مشکل باشد، افزایش مصرف فیبر، نوشیدن مایعات کافی و پرهیز از زور زدن هنگام دفع اهمیت دارد. نشستن طولانیمدت در سرویس بهداشتی نیز میتواند فشار بیشتری به ناحیه مقعد وارد کند.
در صورت اسهال و دفع مکرر، تماس مداوم پوست با مدفوع میتواند التهاب و سوزش را افزایش دهد. شستوشوی ملایم با آب ولرم و خشک کردن ناحیه بدون مالش، به کاهش تحریک کمک میکند. همچنین بهتر است از صابونهای معطر، شویندههای قوی و دستمال زبر استفاده نشود. حفظ خشکی پوست و کاهش تعریق و اصطکاک نیز در جلوگیری از تشدید آسیب مؤثر است.
خاراندن ناحیه آسیبدیده میتواند خراشهای بیشتری ایجاد کند و روند ترمیم را طولانیتر کند. بنابراین حتی در صورت وجود خارش، بهتر است از دستکاری و خاراندن مداوم پوست خودداری شود.
در برخی شرایط، داروهای موضعی نیز ممکن است برای کاهش علائم یا کمک به روند بهبود مورد استفاده قرار گیرند. با این حال، انتخاب داروی مناسب به علت ایجاد زخم، محل آسیب و علائم همراه بستگی دارد. پماد زخم مقعدی بزرگسالان نیز میتواند بر اساس ترکیبات و کاربرد، برای شرایط متفاوتی مورد توجه قرار گیرد و نمیتوان یک نوع پماد را برای تمام زخمهای مقعدی مناسب دانست.
در کنار این اقدامات، توجه به علت اصلی اهمیت زیادی دارد. اگر زخم با وجود مراقبتهای معمول بهبود پیدا نکند، بهطور مکرر عود کند یا با خونریزی قابل توجه، ترشح، تورم یا درد شدید همراه باشد، بهتر است برای تشخیص دقیق علت، بررسی پزشکی انجام شود.
زمان مراجعه به پزشک
بسیاری از تحریکات و آسیبهای خفیف ناحیه مقعد با برطرف شدن عامل ایجادکننده بهبود پیدا میکنند. با این حال، اگر زخم یا درد برای مدت طولانی باقی بماند، مرتب عود کند یا بهتدریج تشدید شود، بهتر است علت آن بررسی شود. خونریزی مکرر یا قابل توجه، ترشح غیرطبیعی، تورم دردناک، تب و ایجاد توده جدید نیز از نشانههایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. همچنین اگر زخم بدون علت مشخص ایجاد شده باشد یا همراه با تغییر مداوم در عادات دفع، اسهال طولانیمدت و درد شکمی باشد، مراجعه به پزشک اهمیت بیشتری دارد. تشخیص زودهنگام علت میتواند از ادامه آسیب و انتخاب روشهای نامناسب برای کنترل علائم جلوگیری کند.
اهمیت تشخیص علت
زخم مقعدی یک مشکل با علت واحد نیست و شقاق، یبوست، اسهال، تحریک پوستی و برخی بیماریهای زمینهای میتوانند علائم مشابهی ایجاد کنند. به همین دلیل، صرفاً کاهش درد یا سوزش به معنای برطرف شدن علت اصلی نیست. تشخیص درست کمک میکند عامل تحریککننده شناسایی و روش مراقبت متناسب با آن انتخاب شود. برای نمونه، کنترل یبوست در فردی که به دلیل مدفوع سفت دچار آسیب شده، اهمیت متفاوتی با مراقبت از التهاب پوستی ناشی از اسهال یا مواد تحریککننده دارد. در موارد مداوم یا عودکننده، بررسی علت میتواند از تکرار مشکل و مصرف خودسرانه محصولات مختلف جلوگیری کند.
جمعبندی
زخم مقعدی در بزرگسالان میتواند دلایل متفاوتی داشته باشد و شناخت عامل ایجادکننده، اولین قدم برای انتخاب روش مناسب مراقبت است. یبوست و دفع مدفوع سفت، زور زدن هنگام اجابت مزاج، اسهال و دفع مکرر، شقاق مقعدی و تحریک پوست اطراف مقعد از عوامل شایع این مشکل هستند. در برخی افراد نیز عفونتها، بیماریهای پوستی یا بعضی بیماریهای گوارشی میتوانند در ایجاد یا تداوم زخم نقش داشته باشند.
علائمی مانند درد، سوزش، خارش، قرمزی و خونریزی ممکن است همراه زخم دیده شوند؛ با این حال، وجود این نشانهها بهتنهایی برای تشخیص علت کافی نیست. برای مثال، درد و خونریزی میتواند در شقاق یا هموروئید نیز مشاهده شود. به همین دلیل، نباید هر نوع زخم یا ناراحتی مقعدی را به یک علت مشخص نسبت داد.
در موارد خفیف، حذف عوامل تحریککننده، جلوگیری از یبوست، نوشیدن مایعات کافی، دریافت فیبر مناسب، پرهیز از زور زدن و رعایت بهداشت ملایم میتواند به کاهش تحریک ناحیه کمک کند. در صورت نیاز به محصولات موضعی نیز انتخاب آنها باید با توجه به نوع آسیب و علت ایجادکننده انجام شود، نه صرفاً بر اساس شدت علائم.
اگر زخم بهبود پیدا نکند، بهطور مکرر عود کند یا با خونریزی قابل توجه، ترشح، تورم، تب یا درد شدید همراه باشد، مراجعه به پزشک اهمیت دارد. در نهایت، توجه به علت اصلی به جای تمرکز صرف بر علائم، میتواند از تداوم آسیب و انتخاب مراقبت نامناسب جلوگیری کند.
منبع: سلامت نیوز
