به گزارش خبرنویس، از ابتدای سال ۱۴۰۵ بار دیگر اخبار مربوط به کمبود قطعات، توقف تولید برخی محصولات و دپوی خودروهای ناقص در پارکینگ خودروسازان به صدر اخبار صنعت خودرو بازگشته است. تصاویری از انبارهای مملو از خودروهای تکمیلنشده، گزارشهایی درباره مشکلات تامین قطعه و هشدارهایی نسبت به کاهش تولید، این روزها به یکی از پرتکرارترین موضوعات رسانههای خودرویی تبدیل شده است.
این در حالی است که در سوی دیگر ماجرا، مسئولان دولتی بارها تاکید کردهاند که مشکل حادی در تامین قطعات وجود ندارد و روند تخصیص ارز، واردات و تولید مواد اولیه مورد نیاز صنعت خودرو در جریان است. همین تناقض، یک پرسش مهم را پیش روی افکار عمومی قرار داده است؛ آیا خودروسازان واقعا با بحران کمبود قطعه مواجه شدهاند یا بار دیگر شاهد آغاز یک دوره چانهزنی برای دریافت مجوز افزایش قیمت، حمایتهای بیشتر و تخصیص ارز هستیم؟
همچنین رییس انجمن قطعهسازان نیز در واکنش به مشکل تامین قطعه سایپا اعلام کرده بود که «سایپا نه پول میدهد و نه چکهایش پاس میشود.»
یک سناریوی آشنا
برای بسیاری از فعالان بازار خودرو، مطرح شدن دوباره موضوع خودروهای ناقص یادآور سالهای گذشته است. در مقاطع مختلف، هر زمان که نرخ ارز روندی صعودی به خود گرفته یا هزینههای تولید افزایش یافته، موضوع خودروهای ناقص نیز به یکی از مهمترین اخبار صنعت خودرو تبدیل شده است.
در آن دورهها خودروسازان اعلام میکردند به دلیل کمبود برخی قطعات وارداتی، هزاران خودرو در پارکینگها متوقف شدهاند و امکان تجاریسازی آنها وجود ندارد. همزمان نیز درخواستهایی برای اصلاح قیمت کارخانهای، تخصیص ارز بیشتر یا دریافت تسهیلات حمایتی مطرح میشد.
همین همزمانی باعث شده است که برخی کارشناسان و فعالان بازار نسبت به موج جدید اخبار خودروهای ناقص با دیده تردید نگاه کنند.
خودرو ناقص؛ واقعیت یا ابزار چانهزنی؟
البته اصل وجود خودروهای ناقص قابل انکار نیست. در صنعت خودرو کافی است تنها یک قطعه الکترونیکی، یک ماژول کنترلی یا حتی یک سنسور ساده تامین نشود تا امکان شمارهگذاری و تحویل خودرو از بین برود. به همین دلیل حتی کمبود یک قطعه کمارزش نیز میتواند باعث توقف یک خودرو چند صد میلیون یا چند میلیارد تومانی شود.
اما منتقدان معتقدند در ایران، خودروهای ناقص تنها یک مسئله تولیدی نیستند و به مرور زمان به یک ابزار اثرگذار در مذاکرات خودروسازان با سیاستگذاران تبدیل شدهاند.
به باور آنها، زمانی که خودروساز از دپوی هزاران خودرو در پارکینگها سخن میگوید، در واقع چند پیام را به طور همزمان مخابره میکند؛ اینکه مشکل تولید وجود ندارد و تنها مانع، کمبود قطعه است؛ اینکه در صورت تامین ارز، عرضه خودرو افزایش خواهد یافت؛ و اینکه بدون اصلاح قیمتها یا حمایتهای جدید، امکان ادامه تولید با شرایط فعلی دشوار خواهد بود.
چرا این تردیدها شکل گرفته است؟
ریشه این بدبینی را باید در تجربه سالهای گذشته جستوجو کرد. در دورههایی مشاهده شد که تعداد خودروهای ناقص به سرعت افزایش یافت و همزمان بحث افزایش قیمت خودرو یا تخصیص ارز بیشتر در دستور کار قرار گرفت. در برخی موارد نیز پس از صدور مجوزهای جدید یا بهبود شرایط تامین ارز، حجم قابل توجهی از خودروهای ناقص در مدت زمان کوتاهی تجاریسازی و روانه بازار شدند.
همین اتفاقات این پرسش را در ذهن بخشی از افکار عمومی ایجاد کرده است که آیا همه خودروهای ناقص صرفا قربانی کمبود قطعه بودهاند یا بخشی از آنها به دلیل محدودیت نقدینگی، ملاحظات اقتصادی و یا انتظار برای تصمیمات جدید سیاستگذار با تاخیر وارد بازار شدهاند؟
پاسخ قطعی به این سوال البته بدون دسترسی به اطلاعات داخلی شرکتها ممکن نیست.
دپوی خودرو همیشه به نفع خودروساز نیست
در مقابل، خودروسازان نیز استدلال متفاوتی دارند. آنها میگویند نگهداری خودروهای ناقص در پارکینگها نه تنها سودی برای شرکتها ندارد بلکه هزینههای سنگینی را نیز تحمیل میکند.
خودرویی که در پارکینگ متوقف میشود، بخشی از سرمایه شرکت را قفل میکند، هزینه نگهداری و حفاظت ایجاد میکند، ریسک آسیبدیدگی یا سرقت قطعات را افزایش میدهد و در نهایت مانع از وصول درآمد حاصل از فروش میشود.
به همین دلیل از منظر اقتصادی، دپوی گسترده خودروها نمیتواند یک راهکار دائمی و مطلوب برای خودروسازان باشد.
سوالی که هنوز بیپاسخ مانده
با وجود همه این توضیحات، هنوز یک سوال مهم باقی است؛ چرا هر بار که نرخ ارز صعودی میشود و بحث اصلاح قیمت خودروها بالا میگیرد، تصاویر پارکینگهای پر از خودروهای ناقص نیز دوباره به تیتر اول اخبار تبدیل میشوند؟
شاید پاسخ این سوال بتواند مشخص کند که خودروهای ناقص صرفا نتیجه مشکلات زنجیره تامین هستند یا به مرور زمان به یکی از مهمترین اهرمهای چانهزنی در صنعت خودرو ایران تبدیل شدهاند؛ اهرمی که در بزنگاههای اقتصادی، بار دیگر از پارکینگها خارج میشود و به متن مذاکرات خودروسازان و سیاستگذاران بازمیگردد.
منبع: رکنا
