به گزارش خبرگزاری ایمنا، امروزه مصرف دخانیات دیگر تنها یک چالش مرتبط با سلامت جسم نیست، بلکه به یکی از مهمترین دغدغههای حوزههای اجتماعی، فرهنگی و اجتماعی تبدیل شده است. کاهش سن آغاز مصرف سیگار، قلیان و محصولات نوظهور نیکوتینی در میان برخی نوجوانان، زنگ خطری است که ضرورت بازنگری در شیوههای پیشگیری را بیش از گذشته آشکار میکند.
کارشناسان معتقدند در دنیایی که نوجوانان هر روز با حجم گستردهای از پیامهای رسانهای، فشار همسالان و تغییرات سریع سبک زندگی مواجه هستند، مقابله با گرایش به دخانیات تنها با هشدارهای مقطعی یا اقدامات سلبی امکانپذیر نیست. آنچه میتواند آینده سلامت نسل جوان را تضمین کند، تقویت مهارتهای زندگی، افزایش آگاهی خانوادهها، آموزش مستمر در مدارس و ایجاد محیطی امن برای گفتوگو میان والدین و فرزندان است؛ رویکردی که امروز در بسیاری از سیاستهای پیشگیرانه دنیا نیز مورد توجه قرار گرفته و بر نقش خانواده بهعنوان نخستین و مؤثرترین نهاد تربیتی تأکید دارد.
بررسیهای کارشناسی نشان میدهد بسیاری از رفتارهای پرخطر نوجوانان، از جمله گرایش به دخانیات، در خلأ شکل نمیگیرد؛ بلکه مجموعهای از عوامل فردی، خانوادگی، اجتماعی و فرهنگی در بروز آن نقش دارند. تغییر سبک زندگی، افزایش حضور نوجوانان در فضای مجازی، الگوبرداری از چهرههای تأثیرگذار، کاهش تعاملات خانوادگی و ضعف در آموزش مهارتهایی همچون «نه گفتن» از جمله عواملی است که احتمال آسیبپذیری این گروه سنی را افزایش میدهد. در چنین شرایطی، خانوادهها بیش از هر زمان دیگری نیازمند شناخت نشانههای اولیه تغییرات رفتاری هستند تا بتوانند پیش از تبدیل شدن یک کنجکاوی ساده به یک عادت آسیبزا، با شیوهای آگاهانه و مبتنی بر اعتماد وارد عمل شوند. متخصصان حوزه آسیبهای اجتماعی نیز معتقدند پیشگیری مؤثر زمانی آغاز میشود که گفتوگو جایگزین قضاوت و همراهی جایگزین تقابل شود.
از سوی دیگر، تجربههای موفق در کاهش مصرف دخانیات نشان میدهد هیچ برنامهای بدون مشارکت همزمان خانواده، نظام آموزشی، رسانهها، نهادهای فرهنگی و دستگاههای اجرایی به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. نوجوان امروز بیش از هر نسل دیگری تحت تأثیر محیط پیرامون خود قرار دارد و اگر این محیط نتواند فرصتهای سالم برای رشد، نشاط، مشارکت اجتماعی و شکوفایی استعدادهای او فراهم کند، احتمال گرایش به رفتارهای پرخطر افزایش خواهد یافت. از همین رو، کارشناسان بر این باورند که سیاستهای پیشگیرانه باید از سنین پایین آغاز شود و آموزش مهارتهای فردی، مسئولیتپذیری اجتماعی، خودمراقبتی و سواد رسانهای به بخشی جداییناپذیر از نظام آموزشی و برنامههای فرهنگی کشور تبدیل شود.
مهم است با توسعه برنامههای فرهنگی، آموزشی و آگاهیبخشی پیشگیری از گرایش نوجوانان به مصرف دخانیات بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد و در این بین برگزاری کارگاههای آموزشی برای دانشآموزان و خانوادهها، همکاری با مدارس، دانشگاهها و رسانهها و استفاده از ظرفیت نخبگان و مشاوران اجتماعی، بخشی از این رویکرد محسوب میشود. پیشگیری زمانی اثربخش خواهد بود که همه نهادهای مسئول، مسئولیت اجتماعی خود را بهصورت هماهنگ ایفا کنند و خانوادهها نیز با افزایش آگاهی، ارتباط مؤثر با فرزندان و شناخت بهموقع نشانههای هشداردهنده، نخستین حلقه زنجیره حفاظت از سلامت نوجوانان باشند.
پیشگیری از مصرف دخانیات با گفتوگو و آموزش آغاز میشود
مسعود طریفی، معاون فرهنگی و اجتماعی فرماندهی انتظامی استان اصفهان در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با تأکید بر نقش خانواده در پیشگیری از گرایش نوجوانان به مصرف دخانیات و سایر رفتارهای پرخطر اظهار کرد: موفقیت در حوزه پیشگیری زمانی محقق میشود که خانوادهها بتوانند نشانههای هشداردهنده را در همان مراحل اولیه شناسایی کنند و پیش از آنکه آسیبها به مرحله جدی برسد، با رویکردی آگاهانه و حمایتی وارد عمل شوند.
وی با بیان اینکه بسیاری از والدین تصور میکنند فرزندشان هرگز در معرض چنین آسیبهایی قرار نمیگیرد، افزود: این تصور میتواند موجب غفلت از نشانههای اولیه شود، در حالی که آگاهی، ارتباط مستمر با فرزندان و توجه به تغییرات رفتاری، مهمترین ابزار خانوادهها برای پیشگیری از گرایش نوجوانان به مصرف دخانیات، سیگارهای الکترونیکی و دیگر رفتارهای پرخطر است.
معاون فرهنگی و اجتماعی فرماندهی انتظامی استان اصفهان ادامه داد: تغییر ناگهانی در الگوهای رفتاری، کاهش علاقه به فعالیتهایی که پیشتر برای نوجوان جذاب بوده است، افت تحصیلی، پنهانکاری بیش از حد، تغییر گروه دوستان، بینظمی در برنامههای روزانه، افزایش پرخاشگری یا انزواطلبی از جمله نشانههایی است که باید مورد توجه والدین قرار گیرد. البته هیچیک از این موارد به تنهایی نشانه قطعی مصرف دخانیات نیست، اما میتواند زنگ هشداری باشد که ضرورت گفتوگو و بررسی دقیقتر شرایط نوجوان را یادآوری میکند.
طریفی با اشاره به شیوه صحیح مواجهه والدین با این نشانهها تصریح کرد: برخوردهای هیجانی، تنبیهی، تهدیدآمیز یا سرزنشکننده معمولاً نتیجه معکوس دارد و موجب فاصله گرفتن نوجوان از خانواده و کاهش اعتماد متقابل میشود. آنچه در این شرایط اهمیت دارد، حفظ آرامش، گفتوگوی صمیمانه، گوش دادن فعال و ایجاد فضایی امن برای بیان نگرانیها، دغدغهها و مشکلات نوجوان است.
وی با بیان اینکه در صورت مشاهده رفتارهای نگرانکننده نباید از ظرفیت مراکز مشاوره و متخصصان حوزه سلامت روان غافل شد، خاطرنشان کرد: نوجوان زمانی بیشترین همراهی را با خانواده خواهد داشت که احساس کند والدین در کنار او هستند، نه در مقابل او، زیرا این احساس امنیت روانی، احتمال موفقیت اقدامات پیشگیرانه و اصلاح رفتار را به شکل قابل توجهی افزایش میدهد.
معاون فرهنگی و اجتماعی فرماندهی انتظامی استان اصفهان درباره راهکارهای کاهش گرایش نوجوانان و جوانان به مصرف دخانیات نیز گفت: این موضوع تنها با اقدامات انتظامی یا توصیههای مقطعی حل نمیشود، بلکه نیازمند یک برنامه جامع، مستمر و چندبخشی است. خانوادهها باید محیطی امن و حمایتگر برای فرزندان خود فراهم کنند، مدارس آموزش مهارتهای زندگی، خودمراقبتی، سواد رسانهای و تصمیمگیری آگاهانه را در دستور کار قرار دهند و رسانهها نیز با تولید محتوای آموزشی و آگاهیبخش، نقش مؤثری در اصلاح نگرش جامعه و مقابله با تبلیغات گمراهکننده ایفا کنند.
طریفی با تأکید بر ضرورت توسعه مراکز مشاوره، برنامههای فرهنگی، ورزشی و اجتماعی ویژه نوجوانان و جوانان اظهار کرد: پیشگیری تنها با هشدار دادن محقق نمیشود، بلکه باید مهارت «نه گفتن»، عزتنفس، خودباوری و مسئولیتپذیری اجتماعی در نسل جوان تقویت شود. زمانی میتوان به کاهش پایدار مصرف دخانیات امیدوار بود که نوجوانان خانواده و مدرسه را پناهگاه امن خود بدانند و جامعه نیز فرصتهای مناسب برای رشد، شکوفایی استعدادها و مشارکت اجتماعی آنان را فراهم کند؛ چرا که نوجوان آگاه، خانواده مسئولیتپذیر و جامعه توانمند، سه ضلع اصلی مثلث پیشگیری از آسیبهای اجتماعی هستند.
در چنین شرایطی، پیشگیری از گرایش نوجوانان به دخانیات را باید سرمایهگذاری برای آینده سلامت، امنیت و توسعه اجتماعی دانست؛ اقدامی که ثمرات آن تنها به کاهش مصرف سیگار یا سایر محصولات دخانی محدود نمیشود، بلکه میتواند از بروز بسیاری از آسیبهای اجتماعی، رفتاری و حتی اقتصادی در سالهای آینده جلوگیری کند. تحقق این هدف، مستلزم شکلگیری یک عزم مشترک میان خانوادهها، مدارس، رسانهها، دستگاههای فرهنگی، مراکز مشاوره و نهادهای مسئول است تا هر یک متناسب با وظایف خود، زمینه رشد سالم نسل آینده را فراهم کنند.
منبع: ایمنا
