نگهداری از سالمند تنها در منزل برای بسیاری از خانواده ها یک نگرانی جدی است، مخصوصاً زمانی که فرزندان شاغل هستند یا در شهری دیگری زندگی می کنند، سالمندی دوره ای است که فرد ممکن است همچنان توانمند، مستقل و علاقه مند به زندگی در خانه خود باشد، اما در عین حال برای انجام بعضی کارهای روزمره، مصرف دارو، رفت و آمد، تغذیه و حفظ امنیت به حمایت بیشتری نیاز داشته باشد، نکته مهم این است که خانواده با شناخت درست نیازهای جسمی، روحی و اجتماعی سالمند، برنامه ای منظم و قابل اجرا برای مراقبت از او داشته باشد، این برنامه باید هم امنیت سالمند را حفظ کند و هم فشار و نگرانی فرزندان را کمتر کند.
چرا مراقبت از سالمند تنها در منزل اهمیت زیادی دارد
مراقبت در منزل زمانی موفق است که فقط به تماس تلفنی گاه به گاه محدود نشود، سالمند ممکن است در ظاهر بگوید همه چیز خوب است، اما واقعیت این باشد که داروهایش را فراموش می کند، وعده های غذایی را حذف می کند، از ترس زمین خوردن کمتر حرکت می کند یا به دلیل تنهایی دچار افت روحیه شده است، فرزندان باید بدون ایجاد حس کنترل شدن، شرایط زندگی والدین سالمند خود را با دقت و احترام بررسی کنند.
خانه برای بیشتر سالمندان فقط یک محل زندگی نیست، بلکه محیطی پر از خاطره، احساس امنیت، استقلال و تعلق خاطر است، جدا کردن ناگهانی سالمند از خانه و انتقال او به محل جدید، ممکن است باعث احساس غم، اضطراب، بی ارزشی یا انزوا شود، به همین دلیل اگر وضعیت جسمی و ذهنی سالمند اجازه می دهد، نگهداری او در منزل می تواند انتخابی انسانی و مناسب باشد.
ارزیابی توانایی سالمند برای زندگی مستقل
اولین قدم در نگهداری از سالمند تنها در منزل، شناخت وضعیت واقعی او است، باید بررسی شود که سالمند تا چه اندازه می تواند کارهای شخصی مانند حمام کردن، لباس پوشیدن، آماده کردن غذا، خرید، استفاده از تلفن، مدیریت پول و مصرف دارو را انجام دهد، این ارزیابی نباید با قضاوت یا نگرانی افراطی همراه باشد، زیرا بعضی سالمندان از ترس از دست دادن استقلال خود، مشکلاتشان را پنهان می کنند.
بهتر است خانواده در چند نوبت مختلف، وضعیت سالمند را مشاهده کند، برای مثال اگر خانه همیشه نامرتب است، مواد غذایی کافی در یخچال وجود ندارد، قبض ها پرداخت نشده اند، تغییر ناگهانی در رفتار، یا سالمند مدام درباره فراموشی دارو حرف می زند، این نشانه ها می توانند بیانگر نیاز به کمک بیشتر باشند.
ایمن سازی خانه برای پیشگیری از حادثه
بخش بزرگی از نگرانی های خانواده درباره سالمند تنها، به خطر زمین خوردن و حادثه در منزل مربوط است، خوشبختانه با چند تغییر ساده می توان محیط خانه را بسیار امن تر کرد، فرش های لغزنده، سیم های رها شده، وسایل اضافی در مسیر راه رفتن و کف خیس حمام از مهم ترین عوامل خطر هستند.
مسیر اتاق خواب تا سرویس بهداشتی باید روشن، خلوت و بدون مانع باشد، استفاده از چراغ خواب یا چراغ های دارای حسگر حرکتی می تواند به سالمند کمک کند شب ها با اطمینان بیشتری حرکت کند، در حمام و کنار توالت بهتر است دستگیره های محکم نصب شود، کفپوش ضد لغزش نیز احتمال افتادن را کاهش می دهد، اگر سالمند از عصا، واکر یا صندلی چرخدار استفاده می کند، باید فضای کافی برای حرکت او وجود داشته باشد.
مدیریت داروها بدون ایجاد فشار و سردرگمی
فراموشی دارو یکی از مشکلات رایج در سالمندان است، به ویژه زمانی که فرد چند بیماری همزمان مانند فشار خون، دیابت، مشکلات قلبی یا درد مفاصل دارد، مصرف اشتباه دارو می تواند خطرناک باشد، بنابراین خانواده باید یک روش ساده و ثابت برای مدیریت داروها در نظر بگیرد.
استفاده از جعبه داروی روزانه یا هفتگی می تواند بسیار کمک کننده باشد، روی هر بخش باید زمان مصرف دارو به صورت خوانا مشخص شود، همچنین می توان برای ساعت های مشخص، یادآور تلفن همراه تنظیم کرد، اگر سالمند با تلفن همراه راحت نیست، ساعت هشدار ساده یا تماس روزانه یکی از اعضای خانواده می تواند راه حل مناسبی باشد.
تغذیه سالم و تأمین نیازهای روزانه
بسیاری از سالمندان تنها به دلیل نداشتن انرژی، مشکلات دندان یا احساس تنهایی، غذای کافی و مناسب نمی خورند، گاهی سالمند فقط چای، نان یا خوراکی های ساده مصرف می کند و تصور می کند همین مقدار برای او کافی است، در حالی که کمبود پروتئین، آب، ویتامین ها و مواد معدنی می تواند باعث ضعف، سرگیجه، کاهش وزن و پایین آمدن توان حرکتی شود، خانواده می تواند غذاهای خانگی را به شکل وعده های کوچک و آماده در یخچال یا فریزر قرار دهد، غذاهایی مانند سوپ، خوراک سبزیجات، مرغ پخته و میوه های شسته شده معمولاً برای سالمند قابل استفاده تر هستند.
حفظ ارتباط عاطفی و کاهش احساس تنهایی
فرزندان شاغل لازم نیست تمام ساعات روز کنار والدین باشند، اما باید ارتباطی منظم، واقعی و با کیفیت ایجاد کنند، تماس کوتاه اما روزانه، تماس تصویری در صورت امکان، پرسیدن نظر سالمند درباره مسائل خانواده و گوش دادن با حوصله می تواند احساس ارزشمندی او را حفظ کند.
بهتر است تماس ها فقط با سوال هایی مانند دارو خوردی یا چیزی لازم داری شروع نشوند، گفت و گو درباره خاطرات، اخبار مورد علاقه، عکس نوه ها، برنامه آخر هفته یا اتفاق های ساده روزمره، رابطه را صمیمی تر می کند، اگر سالمند توانایی و علاقه دارد، تشویق او به دیدار با دوستان، شرکت در برنامه های مذهبی، کلاس های هنری، ورزش سبک یا جمع های محلی می تواند کیفیت زندگی او را به شکل محسوسی بهتر کند.
نقش همسایه ها و شبکه حمایتی قابل اعتماد
فرزندان دور از خانواده معمولاً نمی توانند در همه موقعیت ها سریع خود را به خانه سالمند برسانند، به همین دلیل داشتن یک شبکه حمایتی قابل اعتماد بسیار مهم است، این شبکه می تواند شامل همسایه مورد اعتماد، یکی از اقوام نزدیک، دوست قدیمی سالمند، سرایدار ساختمان یا مراقب حرفه ای باشد.
لازم نیست همه مسئولیت مراقبت بر دوش یک نفر باشد، تقسیم وظایف می تواند فشار روانی خانواده را کمتر کند، برای مثال یک نفر مسئول پیگیری داروها باشد، فرد دیگر خریدهای ضروری را انجام دهد و شخصی دیگر هفته ای یک بار به سالمند سر بزند، مهم این است که همه اعضای خانواده از وضعیت سالمند خبر داشته باشند و در مواقع ضروری هماهنگ عمل کنند.
احترام به استقلال و تصمیم گیری سالمند
یکی از حساس ترین بخش های نگهداری از سالمند تنها در منزل، ایجاد تعادل میان مراقبت و احترام به استقلال او است، بسیاری از سالمندان از این که دیگران برایشان تصمیم بگیرند ناراحت می شوند، حتی اگر فرزندان نیت خوبی داشته باشند، کنترل بیش از حد می تواند باعث مقاومت، دلخوری و پنهان کاری شود، بهتر است در تصمیم های مهم نظر سالمند را بپرسید، وقتی سالمند احساس کند صدایش شنیده می شود، همکاری بیشتری خواهد داشت.
چه زمانی استفاده از مراقب سالمند ضروری می شود
زمانی که سالمند در حمام، حرکت، غذا خوردن، مصرف دارو، رفت و آمد یا انجام کارهای شخصی به کمک نیاز دارد، استفاده از مراقب می تواند ایمنی و آرامش او را افزایش دهد، مراقب حرفه ای همچنین می تواند نشانه های تغییر وضعیت جسمی یا روحی سالمند را زودتر تشخیص دهد.
نتیجه گیری
مراقبت از سالمند تنها در منزل نیازمند برنامه ریزی و همکاری خانواده است، هدف اصلی نباید فقط کنترل کردن سالمند باشد، بلکه باید شرایطی فراهم شود که او با آرامش، احترام و تا حد ممکن استقلال زندگی کند، ایمن سازی خانه، مدیریت دارو، تغذیه مناسب، ارتباط عاطفی ، شبکه حمایتی قابل اعتماد و داشتن برنامه اضطراری، مهم ترین پایه های مراقبت موفق از سالمند تنها هستند، فرزندان شاغل و دور از خانواده با یک برنامه واقع بینانه و محبت آمیز می توانند هم نگرانی خود را کمتر کنند و هم کیفیت زندگی والدین سالمندشان را به شکل قابل توجهی افزایش دهند.
