به گزارش خبرگزاری ایمنا، تابستان که از راه میرسد، انگار تقویم برای نوجوانان ورق تازهای میخورد؛ روزهایی که صبحهایشان آرامتر آغاز میشود و ساعتها شکل دیگری پیدا میکنند. دیگر خبری از شتاب همیشگی نیست و فرصت بیشتری برای تفریح و استراحت، تجربه کردن و دنبال کردن علاقههایی که در روزهای پرمشغله سال کمتر دیده شده است، به وجود میآید. در این روزها، هر نوجوان میتواند قصه تابستان خود را به شیوهای متفاوت بنویسد؛ یکی با ورزش، دیگری با هنر، یکی با یادگیری مهارتی تازه و دیگری شاید با سفری کوتاه یا چند ساعت همنشینی با دوستان.
در گوشهای از شهر، زمینهای ورزشی شلوغتر میشوند، صدای ساز از کلاسهای موسیقی به گوش میرسد و در برخی مراکز آموزشی، نوجوانانی دور هم جمع میشوند که هرکدام با علاقهای متفاوت پا به دنیای تازهای گذاشتهاند. تابستان برای آنها فقط فصل تعطیلی نیست؛ فرصتی است که میتواند به کشف استعداد، پیدا کردن یک دوست تازه یا حتی شناختن بخشی از شخصیت خودشان منجر شود و همین فرصتهای ساده، گاهی میتوانند خاطراتی بسازند که سالها بعد نیز با لبخند به یاد آورده شوند.
در سالهای اخیر، توجه به نحوه گذراندن اوقات فراغت نوجوانان بیش از گذشته مورد توجه خانوادهها و مجموعههای فرهنگی و آموزشی قرار گرفته است و در این میان، برنامههای تابستانی و دورههای مهارتی تلاش میکنند بخشی از زمان آزاد نوجوانان را با فعالیتهایی همراه کنند که علاوه بر ایجاد نشاط، زمینه رشد تواناییها و تجربههای تازه را نیز فراهم آورد.
با این حال، انتخاب مسیر مناسب برای روزهای تابستان همیشه به معنای پر کردن تمام ساعتهای آزاد نیست. آنچه اهمیت دارد، ایجاد فضایی متعادل است؛ فضایی که در آن نوجوان هم فرصت یادگیری داشته باشد و هم بتواند بیدغدغه بازی کند، استراحت داشته باشد، با دوستانش وقت بگذراند و گاهی نیز بدون برنامهای از پیش تعیینشده، تنها از آرامش روزهای تابستان لذت ببرد. شاید راز یک تابستان خوب نیز همین باشد؛ اینکه در میان همه انتخابها، جایی برای زندگی کردن، تجربه کردن و کشف کردن باقی بماند.
یک تابستان، هزاران کلاس و صفر دقیقه فراغت
حسین روزبهانی، دکتری روانشناسی بالینی با بیان اینکه دوران نوجوانی یکی از مهمترین مراحل رشد انسان است که فرد در آن بهتدریج از دوران کودکی فاصله میگیرد و برای ساختن هویت مستقل خود تلاش میکند، به خبرنگار ایمنا میگوید: تغییرات جسمی و روانی در این سالها میتواند شرایط متفاوتی را برای نوجوان ایجاد کند و گاهی نگرانی درباره ظاهر، پذیرفته نشدن از سوی دیگران یا ترس از طرد شدن، بر اعتمادبهنفس او تأثیر بگذارد. در چنین شرایطی، ارتباط با دوستان و همسالان اهمیت بیشتری پیدا میکند و نوجوان ممکن است برای کسب پذیرش و تأیید آنها تلاش بیشتری داشته باشد.
وی با بیان اینکه یکی از راههایی که میتواند به رشد متعادل نوجوان کمک کند، فراهم کردن فرصت مناسب برای حضور در فعالیتهای مورد علاقه و تجربه کردن موقعیتهای مختلف است، میافزاید: نوجوان در زمانهای آزاد خود میتواند استعدادها و علایقش را بهتر بشناسد، تواناییهایش را محک بزند و در ارتباط با دیگران مهارتهای اجتماعی تازهای به دست آورد.
دکتری روانشناسی بالینی با بیان اینکه سپری کردن بخشی از این زمان کنار دوستان و همسالان نیز میتواند به ایجاد احساس تعلق و پذیرفته شدن کمک کند و این موضوعی است که در این مرحله از زندگی اهمیت قابل توجهی دارد، تصریح میکند: در کنار این موارد، نوجوان به زمان کافی برای استراحت و فاصله گرفتن از فشارهای روزمره نیز نیاز دارد و قرار نیست تمام ساعات آزاد او با کلاس، آموزش یا فعالیتهای از پیش تعیینشده پر شود.
سهمی برای رویاهای نوجوانی در تعطیلات تابستان
روزبهانی ادامه میدهد: گاهی فراهم کردن فضایی برای انتخاب آزادانه، بازی، تفریح و حتی بیبرنامه بودن میتواند به اندازه فعالیتهای هدفمند در حفظ آرامش و سلامت روان او مؤثر باشد، با وجود این، برنامهریزی برای اوقات فراغت زمانی نتیجه مطلوبی خواهد داشت که با شرایط و ویژگیهای هر نوجوان هماهنگ باشد.
وی با بیان اینکه علاقهمندیها، تواناییها و نیازهای افراد با یکدیگر متفاوت است و انتخاب فعالیتهای فراغتی بدون توجه به این تفاوتها ممکن است نتیجه مورد انتظار را نداشته باشد، میگوید: بهتر است نوجوان در انتخاب بخشی از فعالیتهای خود نقش داشته باشد و احساس نکند که تمام برنامه زندگی او از سوی دیگران تعیین شده است.
دکتری روانشناسی بالینی اضافه میکند: فعالیتهای سالم و متناسب میتوانند فرصت مناسبی برای رشد خلاقیت و شکوفایی توانمندیهای نوجوان ایجاد کنند و وقتی امکان دسترسی به سرگرمیهای مناسب و جذاب وجود داشته باشد، احتمال گرایش نوجوان به تفریحات ناسالم نیز کمتر میشود و به همین دلیل، فراهم کردن محیطی که در آن نوجوان بتواند تجربههای متنوع و سالمی داشته باشد، از اهمیت زیادی برخوردار است.
وقتی تابستان در سایه بایدها و نبایدها میگذرد
فاطمه رضازاده، روانشناس و مشاوره کودک و نوجوان با بیان اینکه اوقات فراغت نوجوانان یکی از مهمترین بخشهای زندگی آنان است که اگر بهدرستی مدیریت شود، میتواند نقش زیادی در رشد فکری، جسمی، اجتماعی و حتی استعدادهای فردی آنها داشته باشد، به خبرنگار ایمنا میگوید: نوجوانان در این دوره به فعالیتهایی نیاز دارند که علاوه بر ایجاد شادی و آرامش، به کشف علایق و تواناییهایشان نیز کمک کند و به همین دلیل، اوقات فراغت نباید فقط به تماشای تلویزیون، استفاده از تلفن همراه یا حضور در فضای مجازی محدود شود، بلکه بهتر است ترکیبی متعادل از سرگرمی، ورزش، یادگیری و ارتباط با دوستان و خانواده باشد.
وی با بیان اینکه بهترین نوع برنامهریزی برای اوقات فراغت نوجوانان، برنامهای انعطافپذیر و متناسب با علاقه و شرایط هر فرد است، میافزاید: در یک برنامه مناسب، زمان مشخصی برای استراحت، مطالعه، ورزش، تفریح و یادگیری مهارتهای جدید در نظر گرفته میشود، اما برنامه نباید آنقدر فشرده باشد که نوجوان احساس خستگی و اجبار کند. بهتر است نوجوان در انتخاب بخشی از فعالیتهای خود نقش داشته باشد تا احساس مسئولیت و استقلال بیشتری پیدا کند و با علاقه بیشتری برنامه خود را دنبال کند.
روانشناس و مشاوره کودک و نوجوان تصریح میکند: کلاسهای اوقات فراغت نیز میتوانند فرصت بسیار خوبی برای رشد استعدادهای نوجوانان باشند، این کلاسها بهتر است تنها بر آموزشهای درسی تمرکز نداشته باشند و زمینههای متنوعی همچون ورزش، هنر، موسیقی، زبان، مهارتهای فنی، برنامهنویسی، کارآفرینی و فعالیتهای گروهی را پوشش دهند. تنوع در انتخاب کلاسها موجب میشود هر نوجوان بتواند بر اساس علاقه و توانایی خود مسیر مناسبتری را پیدا کند و در کنار یادگیری مهارت، اعتمادبهنفس و خلاقیت خود را نیز افزایش دهد.
روایت پرونده یک تابستان شلوغ
رضازاده با بیان اینکه از نظر میزان حضور در کلاسها، بهتر است تعداد فعالیتها با سن، توانایی و برنامه روزانه نوجوان هماهنگ باشد، ادامه میدهد: شرکت در یک یا دو کلاس مورد علاقه، با تعداد جلسات محدود و منظم در هفته، میتواند انتخاب مناسبی باشد، بهعنوان مثال، هر کلاس میتواند یک تا دو جلسه در هفته برگزار شود و مدت هر جلسه نیز بهگونهای باشد که نوجوان فرصت کافی برای استراحت، تفریح آزاد و انجام مسئولیتهای دیگر خود داشته باشد. هدف اصلی این است که کلاسهای اوقات فراغت به تجربهای لذتبخش تبدیل شوند، نه اینکه همچون یک برنامه درسی سنگین، فشار و خستگی ایجاد کنند.
وی با اشاره به اینکه نکته مهم دیگر، کیفیت برگزاری کلاسهاست، میگوید: مربیان باید علاوه بر دانش و تخصص، توانایی برقراری ارتباط مناسب با نوجوانان را داشته باشند و فضای کلاس را شاد، دوستانه و مشارکتی ایجاد کنند. استفاده از روشهای عملی، بازی، کار گروهی، پروژههای خلاقانه و فرصت تجربه کردن، تأثیر بیشتری از آموزشهای فقط تئوری دارد، همچنین بهتر است خانوادهها به جای تحمیل علایق خود به نوجوان، او را در انتخاب فعالیت مورد علاقهاش راهنمایی و حمایت کنند.
روانشناس و مشاوره کودک و نوجوان اضافه میکند: اوقات فراغت موفق زمانی شکل میگیرد که میان آموزش، تفریح، استراحت و آزادی انتخاب تعادل وجود داشته باشد و برنامهریزی مناسب نباید نوجوان را از لذت بردن از دوران نوجوانی دور کند، بلکه باید به او کمک کند تا در کنار سرگرمی و استراحت، استعدادهای خود را بشناسد و مهارتهای تازهای یاد بگیرد. اگر کلاسهای اوقات فراغت با تنوع، کیفیت مناسب و تعداد جلسات متعادل برگزار شوند و نوجوان نیز در انتخاب آنها مشارکت داشته باشد، این دوره میتواند به فرصتی ارزشمند برای رشد شخصیت، افزایش اعتمادبهنفس و ساختن آیندهای بهتر تبدیل شود.
وقتی تابستان به روزهای پایانی خود نزدیک میشود، خاطره روزهای بلند و عصرهای گرم کمکم رنگ دیگری به خود میگیرد. بعضی نوجوانان با مهارتی تازه به استقبال فصل بعد میروند، بعضی خاطره یک سفر یا دوستی جدید را با خود همراه دارند و برخی دیگر شاید در همین روزها علاقهای را پیدا کرده باشند که تا مدتها مسیرشان را تغییر دهد و ارزش این روزها شاید بیش از هر چیز در همین تجربههای کوچک و ماندگار باشد.
اوقات فراغت زمانی میتواند به فرصتی ارزشمند تبدیل شود که نوجوان در آن احساس اجبار نکند و بتواند بخشی از مسیر خود را با انتخاب و علاقه طی کند. گاهی یک فعالیت ساده، اگر با اشتیاق همراه باشد، تأثیری عمیقتر از برنامهای پرهزینه و فشرده خواهد داشت. مهم این است که نوجوان فرصت داشته باشد تجربه کند، اشتباه کند، دوباره تلاش کند و از میان انتخابهای مختلف، آنچه را بیشتر با روحیه و استعدادش سازگار است پیدا کند.
در این میان، نقش خانوادهها بیش از آنکه در انتخاب همه مسیرها خلاصه شود، در همراهی و حمایت معنا پیدا میکند. نوجوانان بیش از هر چیز به فضایی نیاز دارند که در آن دیده شوند و علاقههایشان جدی گرفته شود و اعتماد به انتخابهای آنان، در کنار راهنمایی درست، میتواند زمینهای فراهم کند تا اوقات فراغت نه به مجموعهای از برنامههای اجباری، بلکه به بخشی دوستداشتنی از زندگی تبدیل شود.
شاید سالها بعد، آنچه از یک تابستان در ذهن باقی میماند، تعداد کلاسها و ساعتهای برنامهریزیشده نباشد، بلکه تصویری باشد از یک عصر آرام، خندهای در جمع دوستان، اولین تجربه مهارت تازه یا لحظهای که نوجوان برای نخستینبار فهمیده است به کاری علاقه دارد. تابستان اگر درست دیده شود، فرصتی کوتاه، اما پرارزش برای ساختن همین لحظههاست؛ لحظههایی که میتوانند آرام و بیصدا، بخشی از آینده یک نوجوان را شکل دهند.
منبع: ایمنا
