به گزارش خبرنویس به نقل از healthshots، بیماری کبد چرب به وضعیتی گفته می‌شود که در آن چربی بیش از حد در کبد تجمع پیدا می‌کند. این بیماری ممکن است با بزرگ شدن کبد همراه باشد و در صورت پیشرفت، به التهاب و آسیب بافت کبد منجر شود.
دکتر نوین گنجو، مشاور ارشد بیماری‌های کبد و پیوند کبد در بیمارستان اسپارش، توضیح می‌دهد که تجمع چربی در کبد بیشتر در افرادی دیده می‌شود که چاقی، دیابت یا برخی اختلالات متابولیک دارند. مصرف بیش از حد الکل نیز می‌تواند موجب تجمع چربی در کبد شود.
کبد چرب بیماری‌ای نیست که بتوان آن را نادیده گرفت؛ زیرا در برخی افراد ممکن است به‌مرور پیشرفت کند و عوارض جدی به همراه داشته باشد.
در مراحل اولیه، بسیاری از مبتلایان هیچ علامت مشخصی ندارند. با پیشرفت بیماری، ممکن است احساس ناراحتی یا درد در قسمت بالای سمت راست شکم ایجاد شود. در برخی افراد، تجمع چربی با التهاب و آسیب کبدی همراه می‌شود و در صورت پیشرفت آسیب، احتمال ایجاد فیبروز و سیروز کبدی افزایش می‌یابد. سیروز مرحله پیشرفته آسیب کبدی است که می‌تواند عوارض جدی و طولانی‌مدتی ایجاد کند.
چرا موارد کبد چرب غیرالکلی رو به افزایش است؟
کبد چرب غیرالکلی یا NAFLD اصطلاحی است که برای نوعی از تجمع چربی در کبد، بدون ارتباط با مصرف قابل‌توجه الکل، به کار می‌رفت. امروزه اصطلاح «بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک» یا MASLD نیز برای این بیماری استفاده می‌شود.
بر اساس مطالعه‌ای که انجمن ملی مطالعات کبد هند به آن استناد کرده است، حدود ۴۰ درصد جمعیت هند به کبد چرب غیرالکلی مبتلا هستند. این آمار به جمعیت مورد بررسی در هند مربوط می‌شود و نباید آن را به جمعیت سایر کشورها تعمیم داد.
دکتر گنجو می‌گوید: «افزایش عوامل خطر متابولیک، از جمله سبک زندگی کم‌تحرک و مصرف غذاهای پرکالری، از دلایل مهم افزایش موارد کبد چرب به شمار می‌روند.»
کم‌تحرکی، اضافه‌وزن، چاقی شکمی و اختلال در تنظیم قند خون می‌توانند احتمال ابتلا به این بیماری را افزایش دهند. بااین‌حال، کبد چرب فقط در افراد دارای اضافه‌وزن دیده نمی‌شود و افراد با وزن طبیعی نیز ممکن است به آن مبتلا شوند.
علت کبد چرب چیست و چه کسانی در معرض خطر قرار دارند؟
تجمع چربی در کبد می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. مهم‌ترین عوامل خطر عبارت‌اند از:
-
اضافه‌وزن و چاقی، به‌ویژه چاقی شکمی: تجمع چربی در بدن می‌تواند با افزایش چربی کبد و مقاومت به انسولین همراه باشد.
-
عادات غذایی ناسالم: مصرف مکرر غذاهای پرکالری، نوشیدنی‌های شیرین و مقادیر زیاد قندهای افزوده می‌تواند خطر ابتلا را افزایش دهد.
-
مصرف بیش از حد الکل: الکل می‌تواند موجب تجمع چربی و آسیب به سلول‌های کبدی شود.
-
دیابت و مقاومت به انسولین: اختلال در تنظیم قند خون با افزایش احتمال ابتلا به کبد چرب مرتبط است.
-
برخی داروها: بعضی داروها در شرایط خاص ممکن است باعث تجمع چربی یا آسیب کبدی شوند. مصرف غیرمنطقی داروهای گیاهی، فرآورده‌های آیورودا و پودرهای گیاهی نیز می‌تواند خطر آسیب کبدی را افزایش دهد.
-
عوامل ژنتیکی: سابقه خانوادگی و برخی ویژگی‌های ژنتیکی می‌توانند در استعداد ابتلا نقش داشته باشند.
-
بیماری‌های ویروسی کبد: هپاتیت B و C می‌توانند باعث آسیب کبدی شوند، هرچند کبد چرب را نباید با این عفونت‌ها یکسان دانست.
به گفته این متخصص، حفظ سبک زندگی سالم و پرهیز از مصرف بیش از حد الکل از اقدامات مهم برای محافظت از کبد است. همچنین، افرادی که دارو یا مکمل مصرف می‌کنند، بهتر است درباره عوارض احتمالی آن بر کبد با پزشک یا داروساز مشورت کنند و از قطع خودسرانه داروهای تجویزشده بپرهیزند.
علائم کبد چرب
کبد چرب در مراحل اولیه معمولاً بدون علامت است و ممکن است فرد تنها پس از انجام آزمایش خون یا تصویربرداری از وجود آن مطلع شود. به همین دلیل، نبود علائم به معنای سالم بودن قطعی کبد نیست.
برخی از علائم احتمالی در افراد مبتلا عبارت‌اند از:
۱. خستگی و احساس ناراحتی در شکم
برخی افراد احساس خستگی یا ضعف می‌کنند و ممکن است در قسمت بالای سمت راست شکم، زیر دنده‌ها، احساس درد یا ناراحتی داشته باشند. البته این علائم اختصاصی کبد چرب نیستند و می‌توانند دلایل دیگری نیز داشته باشند.
۲. تورم پاها و افزایش حجم شکم
در مراحل پیشرفته بیماری کبدی، ممکن است مایعات در بدن تجمع پیدا کنند و باعث تورم پاها یا افزایش حجم شکم شوند. تجمع مایع در شکم که «آسیت» نام دارد، می‌تواند نشانه آسیب جدی کبدی باشد و به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارد.
۳. تغییر الگوی خواب و بی‌حالی
برخی مبتلایان از اختلال خواب، خستگی و بی‌حالی شکایت دارند. بااین‌حال، این نشانه‌ها به‌تنهایی برای تشخیص کبد چرب کافی نیستند و ممکن است با مشکلات دیگری نیز ارتباط داشته باشند.
نکته مهم: کبد چرب را نمی‌توان تنها بر اساس علائم تشخیص داد. پزشک ممکن است با توجه به سابقه پزشکی، آزمایش‌های خون و در صورت لزوم تصویربرداری یا بررسی‌های تکمیلی، وضعیت کبد را ارزیابی کند.
چگونه کبد چرب درمان یا کنترل می‌شود؟
به گفته این متخصص، درمان کبد چرب باید با توجه به علت زمینه‌ای و میزان آسیب کبدی انجام شود. اصلاح سبک زندگی در بسیاری از افراد بخش مهمی از درمان است.
کاهش وزن در صورت اضافه‌وزن
در افرادی که اضافه‌وزن یا چاقی دارند، کاهش وزن تدریجی می‌تواند به کاهش چربی کبد و بهبود برخی شاخص‌های متابولیک کمک کند. کاهش حدود ۷ تا ۱۰ درصد وزن بدن در بسیاری از افراد مبتلا به کبد چرب مرتبط با اختلالات متابولیک می‌تواند به بهبود قابل‌توجه بیماری کمک کند؛ البته میزان اثرگذاری به شرایط فرد و شدت بیماری بستگی دارد.
افرادی که وزن طبیعی دارند، نباید صرفاً برای درمان کبد چرب به کاهش وزن روی بیاورند. برای این افراد، کیفیت رژیم غذایی، فعالیت بدنی و کنترل عوامل خطر متابولیک اهمیت بیشتری دارد.
درمان بیماری‌های زمینه‌ای
اگر فرد به دیابت، مقاومت به انسولین یا سایر اختلالات متابولیک مبتلا باشد، کنترل مناسب این شرایط می‌تواند بخشی از برنامه درمانی باشد.
در صورت وجود هپاتیت ویروسی، درمان باید متناسب با نوع عفونت و بر اساس نظر پزشک انجام شود. هپاتیت B و C بیماری‌های متفاوتی هستند و هرکدام به ارزیابی و رویکرد درمانی مخصوص خود نیاز دارند.
اصلاح رژیم غذایی و افزایش فعالیت بدنی
مصرف متعادل سبزیجات، میوه‌های کامل، غلات کامل، منابع پروتئینی مناسب و چربی‌های غیراشباع می‌تواند به بهبود کیفیت رژیم غذایی کمک کند. در مقابل، بهتر است مصرف نوشیدنی‌های شیرین، قندهای افزوده و غذاهای پرکالری و به‌شدت فرآوری‌شده محدود شود.
فعالیت بدنی منظم نیز می‌تواند به کاهش چربی کبد کمک کند؛ حتی اگر کاهش وزن قابل‌توجهی اتفاق نیفتد. انتخاب نوع و میزان فعالیت باید با توجه به وضعیت جسمی و شرایط سلامت هر فرد انجام شود.
در افرادی که کبد چرب مرتبط با مصرف الکل دارند، پرهیز از الکل اهمیت ویژه‌ای دارد. همچنین، مصرف داروها و مکمل‌های موسوم به پاک‌کننده یا سم‌زدای کبد بدون نظر پزشک توصیه نمی‌شود؛ زیرا بعضی از این فرآورده‌ها خود می‌توانند به کبد آسیب برسانند.
۵ راهکار برای پیشگیری از کبد چرب
۱. رژیم غذایی متعادل داشته باشید
برای حفظ سلامت کبد، مصرف سبزیجات، میوه‌های کامل، غلات کامل و منابع پروتئینی مناسب را در برنامه غذایی خود بگنجانید. مصرف نوشیدنی‌های شیرین، قندهای افزوده و غذاهای پرکالری را کاهش دهید.
۲. از افزایش وزن جلوگیری کنید
حفظ وزن متناسب با شرایط بدنی و جلوگیری از تجمع چربی شکمی می‌تواند خطر ابتلا به کبد چرب مرتبط با اختلالات متابولیک را کاهش دهد. اگر اضافه‌وزن دارید، کاهش وزن تدریجی و پایدار را به رژیم‌های سخت و کوتاه‌مدت ترجیح دهید.
۳. مصرف الکل را کنار بگذارید
مصرف الکل می‌تواند به تجمع چربی و آسیب کبدی منجر شود. پرهیز از الکل به‌ویژه برای افرادی که بیماری کبدی دارند، اهمیت زیادی دارد.
۴. قند خون و دیابت را کنترل کنید
افراد مبتلا به دیابت یا مقاومت به انسولین بهتر است با کمک پزشک، قند خون و سایر عوامل خطر متابولیک خود را کنترل کنند. تغذیه مناسب، فعالیت بدنی و مصرف داروهای تجویزشده طبق دستور پزشک می‌توانند در این مسیر مؤثر باشند.
۵. از کبد خود در برابر بیماری‌ها و داروهای آسیب‌رسان محافظت کنید
واکسیناسیون هپاتیت B در افراد واجد شرایط، رعایت اصول پیشگیری از انتقال عفونت‌های ویروسی و درمان به‌موقع بیماری‌های کبدی اهمیت دارد. همچنین، داروها و مکمل‌های گیاهی را بدون بررسی ایمنی و مشورت با متخصص مصرف نکنید.
کبد چرب ممکن است مدت‌ها بدون علامت باقی بماند؛ بنابراین، توجه به عوامل خطر و پیگیری پزشکی در افراد مستعد اهمیت دارد. در عین حال، لازم نیست همه افراد بدون علامت به‌طور خودسرانه آزمایش یا تصویربرداری انجام دهند؛ تصمیم درباره غربالگری باید بر اساس عوامل خطر و نظر پزشک گرفته شود.
منبع: سلامت نیوز
