دلیل تورم ۱۴۰۴ چه بود؟ روایت بانک مرکزی و مرکز آمار از گرانی‌ ها در ۱۴ سال گذشته

با تکمیل تصویر تورم و رشد اقتصادی در سال ۱۴۰۴ می‌توان زوایای دیگر تورم در اقتصاد ایران را مشاهده کرد. در اصطلاح اقتصادی تورم به معنای افزایش مداوم سطح عمومی قیمت‌هاست. اما می‌توان این تفسیر از تورم را با توجه به کالاهای مختلف تغییر داد و افزایش قیمت‌ها را برای این کالاها محاسبه کرد. رایج‌ترین مفهوم تورم مربوط به تورم مصرف‌کننده است. تورمی که نشان می‌دهد کالاهای مصرفی خانوار اعم از کالاهای تولید داخل یا وارداتی، کالاهای تولید امسال یا تولید سال‌های قبل و به طور کلی هر کالایی که توسط خانوار تقاضا می‌شود، چه میزان افزایش قیمت را تجربه کرده است.

یکی دیگر از انواع کمتر رایج تورم، تورم ضمنی است. این شاخص در حقیقت افزایش قیمت مربوط به کالاهای تولید داخل در طی یک سال را نمایان می‌سازد. این تورم را از طریق رشد «نسبت ارزش جاری به ارزش ثابت» کالاهای تولید شده در اقتصاد محاسبه می‌کنند. ارقام مربوط به ارزش جاری و ثابت همان ارقامی است که بانک مرکزی و مرکز آمار برای میزان کالاهای تولید شده در اقتصاد طی یک سال را اندازه‌گیری و منتشر می‌کنند که توسط آن رشد اقتصاید نیز محاسبه می‌شود.

از مقایسه این دو تورم یعنی تورم مصرف‌کننده و تورم ضمنی می‌توان تفاسیری از وضعیت فعلی اقتصاد ایران ارائه داد که می‌تواند ابعاد سیر شتابنده افزایش قیمت‌ها را بهتر ارزیابی کند.

تورم مصرف‌کننده بانک مرکزی و مرکز آمار ایران

از سال ۱۴۰۱ که آمارهای تورم بانک مرکزی با سال پایه جدید اعلام شد، نرخ تورم سالانه این نهاد بالاتر از تورم مرکز آمار قرار گرفت اما روند شتابان تورم مرکز آمار به گونه‌ای بود که در سال ۱۴۰۴ از تورم بانک مرکزی پیشی گرفت بالاترین سطح خود را به نمایش گذاشت.

طبق داده‌های بانک مرکزی در سال ۱۴۰۴، قیمت کالاها و خدمات نسبت به ۱۴۰۳ حدود ۴۸.۳ درصد افزایش پیدا کرده است. این در حالی است که مرکز آمار ایران تورم سالانه ۱۴۰۴ را ۵۰.۶ درصد ارزیابی کرده است. این آمار نشان می‌دهد در سال ۱۴۰۴ که فشار افزایش قیمت‌ها بیشتر بر روی کالاهای خوراکی بود، مرکز آمار ایران تورم بیشتری را ثبت کرد و فشار بر سفره خانوار را بیشتر از بانک مرکزی منعکس کرد.

تورم ضمنی بانک مرکزی و مرکز آمار ایران

برخلاف تورم مصرف‌کننده، آمارهای تورم ضمنی بانک مرکزی بیشتر از مرکز آمار ایران بوده است. برای مثال در سال ۱۴۰۴، تورم ضمنی بانک مرکزی ۵۰.۲ درصد بود که در مقایسه با مرکز آمار ایران ۲.۵ واحد درصد بالاتر قرار گرفته است. این آمار حکایت از آن دارد که قیمت محصولات تولید شده طی سال ۱۴۰۴، بیش از ۵۰ درصد افزایش قیمت نسبت به محصولات مشابه در سال ۱۴۰۳ داشته است.

مقایسه تورم مصرف کننده و تورم ضمنی

آمارهای تورم ضمنی و مصرف‌کننده بانک مرکزی به دلیل نقطه آغاز ناهمسان قابلیت مقایسه بلندمدت را با یکدیگر ندارد. اما این دو شاخص برای مرکز آمار ایران از سال ۹۱ قابل حصول است؛ لذا مقایسه این دو شاخص را می‌توان از طریق داده‌های مرکز آمار ایران انجام داد.

از بررسی روند ۱۴ ساله تورم ضمنی و مصرف‌کننده می‌توان به این نکته دست یافت که نوسانات تورم ضمنی نسبت به مصرف‌کننده کمتر بوده است. این در حالی است که فراز فرودهای هر دو تورم مشابه هم بوده است. در نتیجه می‌توان گفت در ۱۴ سال گذشته افزایش قیمت‌ها بیشتر از جانب کالاهایی بوده که یا وارداتی بودند یا در همان سال تولید شده‌اند.

وضعیت در سال ۱۴۰۴ نیز از همین روند پیروی کرده است. تورم مصرف‌کننده مرکز آمار ایران رقم ۵۰.۶ درصد را ثبت کرده که نسبت به تورم ضمنی همین نهاد آمار ۲.۹ واحد درصد بیشتر بوده است. به بیان ساده‌تر در سال گذشته قیمت کل کالاها و خدمات مصرفی خانوار اعم از کالاهای وارداتی ۵۰.۶ درصد افزایش داشته ولی قیمت کالاهای تولید شده در همان سال ۴۷.۷ درصد افزایش قیمت را تجربه کرده است.