به گزارش خبرنویس از وبدا، الهام رجائی، فوقتخصص روماتولوژی و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور با تشریح ماهیت بیماریهای روماتیسمی، این اختلالات را از نوع ایمونولوژیک (خودایمنی) دانست و هدف اصلی رشته روماتولوژی را «تشخیص زودهنگام و درمان مؤثر» عنوان کرد و گفت: این بیماریها به دو دسته عمده روماتیسمهای التهابی و روماتیسمهای مکانیکی تقسیم میشوند؛ برخلاف روماتیسمهای مکانیکی که تنها مفصل و استخوان را درگیر میکنند، روماتیسمهای التهابی میتوانند هر نقطه از بدن به جز مفصل و بافتهای اطراف آن را مورد حمله قرار دهند.
وی همچنین هشدار داد: نباید هرگونه درد مفصلی را به اشتباه روماتیسم دانست، چرا که بسیاری از این موارد عوارض مکانیکال در مفصل و بافتهای آن هستند. ضمن اینکه مدیریت بیماری پوکی استخوان نیز در حوزه تخصصی روماتولوژی قرار دارد.
این فوقتخصص روماتولوژی درباره تفاوت روماتیسم و آرتروز گفت: در آرتروز یا همان اختلال مکانیکال، فاصله و فضای مفصلی در بعضی بخشها، بهخصوص زانو، لگن، شانه و حتی مهرههای کمر کاهش مییابد. این کاهش فاصله، مانع از ایجاد اصطکاک بین دو استخوان میشود؛ به طوری که با مرور زمان و افزایش سن، استخوان ساییده شده و ایجاد درد میکند.
رجائی در ادامه تبیین ماهیت بیماریهای روماتیسمی، اظهار داشت: بیماریهای التهابی یا روماتیسمی، طیف گستردهای از اختلالات را شامل میشوند که نامگذاری هر یک بر اساس نوع ارگان درگیر و نتایج آزمایشات تخصصی صورت میگیرد. نکته حائز اهمیت این است که هر یک از این بیماریها ماهیتی متفاوت دارند و در نتیجه، پروتکلهای درمانی آنها نیز کاملاً با یکدیگر متمایز است.
وی با اشاره به این نکته که روماتیسم لزوماً با دردهای مفصلی آغاز نمیشود، تصریح کرد: بسیاری از بیماران ممکن است در ابتدا با درگیری ارگانهای دیگر نظیر پوست، کلیه، قلب، ریه و حتی تغییرات در ناخنها به پزشک مراجعه کنند.
این فوقتخصص روماتولوژی با اشاره به اینکه آرتروز (بیماریهای مکانیکال مفصل) معمولاً در سنین بالاتر اتفاق میافتند، بیان کرد: نوع اولیه این عارضه ناشی از گذشت زمان، افزایش سن و نوع فعالیت فرد است؛ اما گاهی مفصل در اثر یک بیماری عفونی یا روماتیسمی ملتهب میشود و اگر زود درمان نشود، میتواند آرتروز ثانویه ایجاد بکند.
رجائی ادامه داد: بیماریهای روماتیسمی التهابی علائم مختلفی از جمله درد، تورم، قرمزی و گرمی مفصل، ریزش موی شدید، تظاهرات پوستی مانند ضایعات قرمز رنگ پوستهدهنده، گرفتاری ناخن و قرمزی اطراف چشم دارند.
وی افزود: گاهی بیماری که نمیتواند از پله بالا برود و دچار تنگی نفس میشود، ممکن است دچار گرفتاری ناشی از روماتیسم باشد که از طرف همکاران فوقتخصص به ما ارجاع داده میشود. سکتههای قلبی و مغزی در سنین پایین نیز گاهی ناشی از وجود یک فاکتور روماتیسمی مثبت یا آنتیبادی در بدن است که سندروم آنتیفسفولیپید نام دارد. همچنین بیماری که توانایی شانه زدن موی خود را ندارد، دچار مایوپاتی یا همان روماتیسم عضله شده است.
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز با ارائه یک فرمول کلیدی برای تفکیک این دردها بیان کرد: بیماریهای روماتیسمی التهابی توأم با خشکی هستند؛ به عبارتی، درد مفصلی که با استراحت بدتر میشود و با فعالیت بهبود پیدا میکند، درد مفصل التهابی است؛ در حالی که درد مفصلی مکانیکال یا همان آرتروز، با فعالیت بدتر میشود.
وی سن شایع بروز روماتیسم را بین ۲۰ تا ۵۰ سالگی دانست و تصریح کرد: البته در همه سنین، از کودکان تا بزرگسالان بالای ۵۰ سال، انواع روماتیسم دیده میشود. بیماران باید در صورت مشاهده تورم توأم با قرمزی و تشدید درد، زودتر مراجعه کنند تا درمان آغاز شود. امروزه بسیاری از بیماریهای روماتیسمی میتوانند خاموش شوند و اگر بیمار همکاری لازم با پزشک داشته باشد، این بیماری به طور قطع به صورت خاموش میماند و آسیبی در شرایط حاد به بیمار نمیزند.
رجائی در پاسخ به شبهات موجود پیرامون راههای تشخیص این بیماری تاکید کرد: تشخیص بیماریهای روماتیسمی صرفاً با یک آزمایش خون انجام نمیشود و آزمایش واحدی برای آن وجود ندارد که با درخواست آن بتوان تشخیص را قطعی کرد؛ آزمایشها در واقع نوع آنتیبادی را در آن روماتیسم خاص اندازهگیری میکنند.
این فوقتخصص روماتولوژی با بیان اینکه پزشک بر اساس معاینه بالینی متوجه نوع درگیری ارگانهای داخلی میشود، گفت: برخی از روماتیسمها هیچ ردپایی از خود در آزمایشگاه به جا نمیگذارند؛ به عنوان نمونه، بیماری صدف یک بیماری پوستی است که میتواند علاوه بر پوست، ناخن، مفصل و دستگاه گوارش را هم گرفتار کند، اما این بیماران ممکن است در آزمایشگاه هیچ فاکتور مثبتی نداشته باشند. بنابراین در بیماری روماتیسمی، معاینه و دیدن بیمار از نزدیک، در کنار علائم آزمایشگاهی به تشخیص بهینه کمک میکند.
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز پایه و اساس بیماریهای روماتولوژی التهابی را آنتیبادیها دانست و اظهار کرد: در بیماران روماتیسمی با یک سیستم ایمنی لجامگسیخته مواجه هستیم که علیه بافتهای خود فرد فعال میشود. داروهای تجویزی وظیفه دارند این سیستم ایمنی را تنظیم یا اصطلاحاً سرکوب کنند تا آنتیبادیها تولید نشوند و بیماری خاموش گردد.
وی با هشدار جدی به این بیماران گفت: وقتی دارویی تجویز میشود و بیماری به مرحله خاموشی میرود، دوز داروها باید با هدایت و تنظیم پزشک به صورت آهسته کاهش یابد. اگر بیمار بدون هماهنگی در برنامه دارویی دخالت کند، این اقدام باعث تولید مجدد آنتیبادیها و شعلهور شدن بیماری خواهد شد.
رجائی با متمایز دانستن عوامل محیطی از جمله سرما بر روند بیماری گفت: بسیاری از بیماریهای روماتیسمی میتوانند پوست فرد را درگیر کنند؛ سرما به تنهایی بیماری روماتولوژی ایجاد نمیکند؛ بلکه در مواردی که یک بیماری روماتیسمی زمینهای وجود دارد، سرما میتواند با ایجاد سستی پوست، خود را به صورت زخم و تغییر رنگ نوک انگشتان نشان دهد.
وی با توصیه به انجام فعالیتهای ورزشی یادآور شد: از آنجا که دردهای روماتیسمی با استراحت بدتر و با فعالیت بهتر میشوند، ورزش منظم حداقل نیمساعت و سه بار در هفته به این بیماران کمک میکند تا سیستم قلب و عروق آنها ایمن بماند و عوارض داروها کمتر شود.
این فوقتخصص روماتولوژی در خصوص تغذیه مناسب در بیماریهای روماتیسمی گفت: تحقیقات علمی نشان داده مصرف موادی مانند زردچوبه، عصاره انار و ویتامین دی، در کنار مصرف داروهای اصلی، میتواند به کاهش میزان التهاب در بدن کمک کند.
رجائی در پایان با تاکید بر دغدغه بانوان در زمینه بارداری خاطرنشان کرد: بارداری میتواند محرک فعال شدن یا ایجاد تغییرات در بیماری روماتیسم باشد؛ بنابراین اگر بیمار برنامه بارداری دارد، باید حتماً از سه تا شش ماه قبل، وضعیت فعالیت بیماری او با آزمایشات خاص بررسی و داروهای وی تنظیم شوند تا حاملگی در دوره خاموشی روماتیسم صورت گیرد و یک بارداری موفق و ایمن پشت سر گذاشته شود.
منبع: سلامت نیوز
