بسیاری از افراد درد گردن را با خستگی، نشستن طولانی یا فعالیت روزانه مرتبط میدانند. اما زمانی که این درد به شانه، بازو یا انگشتان دست انتشار پیدا میکند، موضوع کمی متفاوت میشود. گاهی دیسک گردن به ریشههای عصبی یا حتی نخاع فشار وارد میکند و در نتیجه آن، علائمی ایجاد میشود که نباید به سادگی آنها را نادیده گرفت و نیاز به بررسی دارند.
هنگام ارزیابی تخصصی بیماران، پزشک باید ابتدا شرح حال بیمار را بررسی نماید. سپس، بررسی معاینه عصبی و یافتههای تصویربرداری را کنار علائم بالینی قرار دهد. دکتر نوید فرزین، متخصص و جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات در شیراز، بیماران مبتلا به بیماریهای مغز، نخاع، دیسک گردن و ستون فقرات را با همین رویکرد ارزیابی میکند تا تصمیم درمانی متناسب با شرایط هر فرد گرفته شود.
آناتومی دیسک گردن، نخاع و ریشه عصبی
دیسک گردن چگونه میتواند بر نخاع یا ریشه عصبی فشار وارد کند؟
بین مهرههای گردن، دیسکهایی قرار دارند که مانند یک بالشتک، فشار وارد شده به ستون فقرات را جذب میکنند. با بالا رفتن سن، فرسودگی یا وارد شدن فشارهای مکرر، ممکن است بخشی از دیسک از محل طبیعی خود خارج شود. اگر بیرون زدگی به ریشه عصبی فشار وارد کند، درد از گردن به سمت شانه، بازو یا انگشتان دست کشیده میشود. بعضی افراد گزگز، بیحسی یا کاهش قدرت دست را هم تجربه میکنند. اما در برخی موارد، نخاع درگیر میشود. در این شرایط، علائم فقط محدود به درد نیست. ممکن است حرکات دستها دقت همیشگی را نداشته باشند یا فرد هنگام راه رفتن احساس ناپایداری کند. به همین دلیل، مشخص کردن محل دقیق فشار اهمیت زیادی دارد و تنها با شنیدن شرح علائم امکان پذیر نیست.
شرح حال چه اطلاعاتی میدهد؟
شرح حال اولین گام برای تشخیص بیماری به شمار میآید. پزشک از بیمار درباره محل درد، زمان شروع علائم و نحوه انتشار آن سوال میکند. همچنین، وجود ضعف عضلانی، افتادن وسایل از دست، کاهش توانایی انجام کارهای ظریف یا احساس بیحسی در انگشتان، از مواردی هستند که در شرح حال مورد توجه قرار میگیرند. علاوه بر این، پزشک درباره تعادل بیمار، تغییر در نحوه راه رفتن یا پیشرفت علائم در هفتهها و ماههای اخیر سوال میکند. در کنار این موارد، بیماریهای زمینهای، سابقه آسیب به گردن و سبک زندگی بیمار هم در ارزیابی نهایی نقش خواهند داشت.
معاینه قدرت و رفلکس دست
معاینه عصبی شامل چه مواردی است؟
پس از بررسی شرح حال، نوبت به معاینه عصبی میرسد. در این مرحله، قدرت عضلات، میزان حس اندامها و رفلکسهای عصبی بررسی خواهد شد. پزشک حرکات ظریف دست را هم ارزیابی میکند. همین بررسی ساده، اطلاعات مهمی درباره محل درگیری اعصاب در اختیار پزشک قرار میدهد.
توجه داشته باشید که معاینه عصبی فقط برای بررسی قدرت عضلات انجام نمیشود، بلکه حس اندامها، رفلکسها، حرکات ظریف دست، تعادل و نحوه راه رفتن هم ارزیابی خواهد شد. به این ترتیب، مشخص میشود آیا علائم به درگیری ریشه عصبی مربوط هستند یا نخاع. در بیمارانی که علائم عصبی پایدار یا پیشرونده دارند، بررسی جراحی دیسک گردن باید پس از تطبیق شرح حال، معاینه عصبی و یافتههای MRI انجام شود.
MRI چه اطلاعاتی ارائه میکند؟
اغلب پس از شرح حال و معاینه،MRI برای تکمیل بررسی انجام میشود. این تصویربرداری وضعیت دیسک گردن، ریشههای عصبی، نخاع و کانال نخاعی را با دقت بالایی نشان میدهد. پزشک با بررسی تصاویر، محل احتمالی فشار را مشخص میکند و شدت تغییرات را میسنجد. با این حال، نتیجه آن باید در کنار علائم بیمار و یافتههای معاینه تفسیر شود.
پزشک در حال بررسی MRI گردن
چرا MRI بهتنهایی کافی نیست؟
بسیاری از افراد تصور میکنند اگر در ام آر آی عبارت بیرون زدگی یا فتق دیسک نوشته شده باشد، به جراحی نیاز دارند. در حالی که این تصور همیشه درست نیست. گاهی در تصاویرMRI تغییراتی دیده میشود، اما فرد هیچ علامتی ندارد. از طرف دیگر، ممکن است بیماری با درد و بیحسی قابل توجه مراجعه کند، اما شدت تغییرات در تصویربرداری چندان زیاد نباشد. به همین دلیل است که فقط به نتیجه ام آر آی تکیه نمیکند. نکته مهم این است که محل بیرون زدگی دیسک باید با علائم بیمار مطابقت داشته باشد.
علائم احتمالی فشار بر نخاع گردنی
وقتی نخاع گردنی تحت فشار قرار میگیرد، ممکن است علائم فراتر از یک درد ساده در گردن یا دست باشند. یکی از علائم احتمالی، اختلال در انجام حرکات ظریف دست است. برخی بیماران متوجه میشوند که نوشتن، بستن دکمه لباس یا برداشتن اجسام کوچک برایشان دشوارتر شده است. افتادن مکرر اشیا از دست از دیگر نشانههایی است که گاهی گزارش میشود. ممکن است احساس کنند قدمهایشان مثل قبل مطمئن نیستند یا در مسیرهای ناهموار راحتتر تعادل خود را از دست میدهند. ضعف اندامها یا احساس سفتی در دستها و پاها از دیگر علائمی هستند که باید توسط پزشک بررسی شوند.
این موارد نباید تشخیص قطعی تلقی شوند!
پس از کنار هم قرار گرفتن نتایج شرح حال، معاینه عصبی و MRI، پزشک درباره مناسبترین روش درمان تصمیم میگیرد. در بسیاری از موارد، درمان با روشهای غیرجراحی آغاز میشود. استراحت، دارو درمانی، فیزیوتراپی یا اصلاح برخی عادات روزمره (بر حسب شرایط بیمار)، میتوانند به کاهش علائم کمک کنند. با این حال، اگر فشار روی نخاع یا ریشه عصبی شدید باشد، ضعف عضلانی به وجود آید یا علائم به مرور پیشرفت کنند، ممکن است جراحی به عنوان یکی از گزینههای درمان مطرح شود.
در مواردی که ضعف اندام، اختلال تعادل یا نشانههای فشار بر نخاع وجود دارد، بررسی تخصصی بیماریهای ستون فقرات میتواند به تعیین مسیر درمان متناسب با شرایط بیمار کمک کند. در همین راستا، دکتر نوید فرزین، متخصص و جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات در شیراز، با بررسی دقیق شرح حال، معاینه عصبی و یافتههای تصویربرداری، شرایط هر بیمار را به صورت فرد محور ارزیابی میکند. بر همین اساس، ممکن است درمان غیرجراحی یا جراحی به عنوان گزینه مناسب پیشنهاد شود.
جمعبندی
دیسک گردن همیشه به یک شکل ظاهر نمیشود و همه بیماران به درمان یکسانی نیاز ندارند. در واقع، تشخیص صحیح فقط با انجام MRI امکان پذیر نیست. زمانی که شرح حال، معاینه عصبی و تصویربرداری (ام آر آی) در کنار هم بررسی شوند، تصویر دقیقتری از وضعیت بیمار به دست میآید و انتخاب روش درمان نیز با اطمینان بیشتری انجام خواهد شد.
منبع: سلامت نیوز
