به گزارش خبرگزاری ایمنا، شناخت اختلال طیف اوتیسم، بیش از آنکه به دنبال یافتن یک علت مشخص یا مقصر در میان اعضای خانواده باشد، نیازمند توجه به نشانههای رشدی و رفتاری کودک است. این اختلال میتواند از سالهای نخست زندگی خود را در قالب تفاوتهایی در برقراری ارتباط، واکنشهای عاطفی و تعامل با محیط نشان دهد و گاهی نشانههای آن آنقدر ظریف هستند که تا مدتها مورد توجه قرار نمیگیرند و همین موضوع اهمیت آگاهی والدین از مسیر طبیعی رشد کودک و توجه به تفاوتهای معنادار را دوچندان میکند.
از سوی دیگر، تشخیص اوتیسم میتواند خانواده را با مجموعهای از نگرانیها، پرسشها و احساسات دشوار مواجه کند؛ شرایطی که اگر با سرزنش و جستوجوی علتهای تغییرناپذیر همراه شود، توان خانواده را برای همراهی با کودک کاهش میدهد. آنچه در چنین موقعیتی اهمیت دارد، عبور از مرحله نگرانی و رسیدن به شناخت درست، پذیرش شرایط و استفاده از ظرفیتهای درمانی و توانبخشی است تا کودک بتواند متناسب با تواناییهای خود مسیر رشد را طی کند.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم برخی نشانههای مرتبط با اختلال طیف اوتیسم ممکن است پیش از شکلگیری کامل مهارتهای گفتاری قابل مشاهده باشند، بنابراین توجه به کیفیت ارتباط کودک با والدین، واکنش او به چهرهها و صداها، نحوه تعامل با اطرافیان و چگونگی شکلگیری ارتباط عاطفی، میتواند در شناسایی زودهنگام تفاوتهای رشدی نقش مهمی داشته باشد.
نشانههایی که پیش از تأخیر گفتاری در اوتیسم خود را نشان میدهند
افسانه کرباسی، فوق تخصص روانپزشکی کودک و نوجوان در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با بیان اینکه نکته بسیار مهمی که خانوادهها باید به آن توجه داشته باشند این است که پس از تشخیص اختلال طیف اوتیسم، تمرکز اصلی نباید بر یافتن مقصر یا جستوجوی علتهای گذشته باشد، اظهار کرد: بسیاری از والدین دچار احساس گناه میشوند یا یکدیگر را مسئول وضعیت کودک میدانند، در حالی که چنین رویکردی نه تنها کمکی به کودک نمیکند بلکه انرژی روانی خانواده را نیز تحلیل میبرد.
وی با بیان اینکه از آنجا که بخش مهمی از عوامل مؤثر در بروز اوتیسم ماهیتی ژنتیکی یا غیرقابل تغییر دارند، تمرکز اصلی باید بر درمان، آموزش، توانبخشی و ارتقای کیفیت زندگی کودک باشد، افزود: پذیرش واقعیت موجود و حرکت به سوی راهکارهای عملی، بسیار مؤثرتر از درگیر شدن در سرزنش خود یا دیگران است.
فوق تخصص روانپزشکی کودک و نوجوان با اشاره به اینکه یکی از نخستین نشانههایی که باعث نگرانی والدین و مراجعه آنان به متخصص میشود، تأخیر در رشد گفتار و زبان کودک است، تصریح کرد: بسیاری از خانوادهها در حدود دو تا سه سالگی متوجه میشوند که فرزندشان نسبت به همسالان خود واژگان کمتری دارد یا هنوز نتوانسته است به سطح مورد انتظار در تکلم برسد.
کرباسی ادامه داد: با این حال باید توجه داشت که مسئله اصلی در اوتیسم فقط تأخیر کلامی نیست، بلکه مشکل بنیادیتر در حوزه ارتباط اجتماعی و تعامل با دیگران قرار دارد. در واقع حتی پیش از آنکه کودک به سن حرف زدن برسد، ممکن است نشانههایی از دشواری در برقراری ارتباط اجتماعی را نشان دهد.
علائم اوتیسم در کودکان از چه زمانی قابل تشخیص است؟
وی با بیان اینکه نخستین علائم قابل مشاهده گاهی از حدود چهار ماهگی قابل تشخیص هستند، گفت: در این سن نوزادان سالم به چهره مادر واکنش نشان میدهند، لبخند اجتماعی دارند، به اسباببازیهایی که در مقابلشان حرکت داده میشود توجه میکنند و از تعامل با اطرافیان لذت میبرند، اما در برخی کودکان مبتلا به اختلال طیف اوتیسم مشاهده میشود که این واکنشها کمتر از حد انتظار است و به نظر میرسد دامنه ابراز هیجانات و واکنشهای عاطفی آنان محدودتر باشد و ارتباط عاطفی کمتری با اطراف برقرار کنند.
فوق تخصص روانپزشکی کودک و نوجوان با بیان اینکه با افزایش سن و در حدود هفت تا ۱۰ ماهگی، کودکان سالم اضطراب غریبه و اضطراب جدایی را تجربه میکنند، اضافه کرد: آنها در مواجهه با افراد ناآشنا به والدین خود پناه میبرند و در صورت دور شدن مادر یا پدر واکنش نشان میدهند. در سنین بالاتر نیز کودک به حضور والدین وابستگی عاطفی مشخصی دارد و هنگام جدایی از آنان ناراحت میشود.
کرباسی افزود: در مقابل، بسیاری از کودکان مبتلا به اوتیسم تفاوت محسوسی میان افراد آشنا و غریبه نشان نمیدهند، ممکن است هنگام خروج مادر از خانه واکنش خاصی نداشته باشند یا هنگام بازگشت او نیز شور و شوق معمول کودکان همسن خود را بروز ندهند.
شناخت تفاوتها به معنای آن نیست که هر رفتار متفاوتی در کودک نشانه اختلال طیف اوتیسم است، بلکه اهمیت اصلی در مشاهده روند رشد و توجه به الگوهای رفتاری پایدار نهفته است. کودکان با سرعتهای متفاوتی رشد میکنند و ارزیابی دقیق وضعیت آنان نیازمند بررسی تخصصی و در نظر گرفتن مجموعهای از نشانههاست.
در این میان، خانواده نخستین محیطی است که میتواند تغییرات رفتاری و ارتباطی کودک را مشاهده کند و توجه به جزئیات سادهای مانند نحوه واکنش کودک به والدین، میزان تمایل او به برقراری ارتباط و چگونگی پاسخ به تعاملات اجتماعی، میتواند زمینه را برای مراجعه بهموقع و بررسی دقیقتر فراهم کند.
از سوی دیگر، تشخیص زودهنگام نباید برای خانواده به معنای پایان یافتن امید یا محدود شدن آینده کودک تلقی شود. شناسایی بهموقع تفاوتهای رشدی میتواند فرصت بیشتری برای دریافت خدمات تخصصی، آموزش مهارتها و حمایت از مسیر رشد کودک ایجاد کند و به خانواده نیز امکان دهد با شناخت بیشتری در کنار فرزند خود قرار گیرد.
مواجهه آگاهانه با اوتیسم نیازمند فاصله گرفتن از نگاههای سرزنشگر و حرکت به سمت پذیرش، آموزش و حمایت است و هرچه خانوادهها نسبت به نشانههای اولیه رشد و ارتباط اجتماعی آگاهی بیشتری داشته باشند و در صورت مشاهده نگرانی، دریافت ارزیابی تخصصی را به تأخیر نیندازند، امکان برنامهریزی مناسبتر برای آینده کودک نیز فراهم خواهد شد.
منبع: ایمنا
