اکوایران: تازه‌ترین آمار بانک مرکزی نشان می‌دهد تولید کارگاه‌های بزرگ صنعتی در سال ۱۴۰۴ که با دو جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه همراه بود، ۱.۳ درصد افت کرد و رشد دستمزد حقیقی و اشتغال نیز عملاً متوقف شد. همچنین براساس این آمار، ضربه جنگ ۴۰ روزه بیشتر به صنایع کوچک مقیاس وارد شده است.
شاخص تولید صنعتی کارگاه‌های بزرگ که از سوی بانک مرکزی منتشر می‌شود، یکی از مهمترین نماگرها برای ارزیابی وضعیت صنعت کشور است. این شاخص وضعیت تولید را در کارخانه‌هایی نشان می‌دهد که با حجم بالا تولید می‌کنند و در عمل مهمترین واحدهای تولیدی کشور به شمار می‌روند. مقایسه رفتار این شاخص با رشد کل صنعت، امکان داوری دقیق‌تری درباره واکنش بدنه صنعتی کشور به تحولات سال گذشته فراهم می‌کند.
اولین تصویر سالانه از تولید کارگاه‌های بزرگ صنعتی در سال ۱۴۰۴
بررسی فصلی رشد صنعت و رشد صنایع بزرگ در سال گذشته نشان می‌دهد که در بهار سال گذشته رشد صنایع بزرگ منفی ۷.۹ درصد و رشد کل صنعت منفی ۷.۷ درصد بوده است. با توجه به وقوع جنگ ۱۲ روزه در بهار سال گذشته، این ارقام نشان می‌دهد که ضربه واردشده به اقتصاد در جریان آن جنگ، بیش از همه متوجه صنایع بزرگ بوده است. در تابستان و پاییز، وضعیت رشد صنایع بزرگ بهتر از کل صنعت بوده و این گروه عملکرد بهتری داشته است، به‌گونه‌ای که برای نمونه در پاییز رشد صنایع بزرگ 7.5 درصد و رشد کل صنعت 6.9 درصد ثبت شده است. در زمستان که آخرین آمار منتشرشده از سوی بانک مرکزی را در بر می‌گیرد، رشد صنایع بزرگ منفی 6.4 درصد و رشد کل صنعت منفی 7.6 درصد بوده است. این مقایسه نشان می‌دهد که در جریان جنگ ۴۰ روزه، آسیب واردشده به صنایع بزرگ کمتر از کل صنعت بوده و به این ترتیب می‌توان گفت که صنایع کوچک در جنگ ۴۰ روزه آسیب بیشتری دیده‌اند، در حالی که در جنگ ۱۲ روزه رابطه‌ای معکوس برقرار بوده است.
روند تولید، اشتغال و دستمزد صنایع چه حقیقتی را آشکار می‌کند؟
در کنار تحلیل فصلی، بررسی روند بلندمدت رشد تولید، اشتغال و دستمزد حقیقی در صنایع بزرگ از سال ۱۳۸۳ تا ۱۴۰۴ تصویر روشن‌تری از تحولات ساختاری صنعت ارائه می‌کند. در دهه ۸۰ که سال‌های برخورداری از درآمدهای سرشار نفتی بود، واردات مناسبی انجام می‌شد و تامین نهاده‌ها در وضعیت خوبی قرار داشت، پایداری تولید صنعتی بیش از هر چیز بر پایه ورود تجهیزات، ماشین‌آلات و نهاده‌های وارداتی استوار بود. در همین دوره رشد تولید وضعیت بسیار خوبی داشت، هرچند رشد اشتغال به همان اندازه بالا نبود و افزایش بهره‌وری بیشتر از مسیر دیگری محقق می‌شد. تنها استثنای قابل توجه سال ۱۳۸۷ بود که رشد اشتغال در آن جهشی قابل ملاحظه داشت، اما به‌طور کلی تا پایان دهه ۸۰ روند رشد اشتغال در صنایع بزرگ کاهشی بود. در همین دوره، رشد دستمزد حقیقی که اثر تورم از آن خارج شده است، نوسانی پیوسته را تجربه کرد و این نوسان تا پایان دهه ۸۰ ادامه داشت.
با آغاز دهه ۹۰ و شروع تحریم‌ها و صدور قطعنامه‌های شورای امنیت، اقتصاد ایران با کاهش رشد تولید صنایع بزرگ، کاهش رشد اشتغال و منفی شدن شدید رشد دستمزد حقیقی مواجه شد. در دوره اجرای برجام، مثبت شدن تحولات صنایع بزرگ در آمارها به‌وضوح قابل مشاهده است و در مقابل، خروج آمریکا از برجام در دوره ترامپ نیز شوک منفی محسوسی به اقتصاد وارد کرد که اثر آن در آمارها دیده می‌شود. از سال ۱۳۹۹ که با آغاز کرونا همراه بود تا سال‌های ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱، به‌تدریج رشد دستمزد حقیقی افزایش یافت، در حالی که صنعت در مسیری آرام به تولید ادامه می‌داد و رشد اشتغال نیز در سطحی حدود ۵ درصد حرکت می‌کرد. این روند در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ به‌یکباره نزولی شد، هرچند روند نزولی شدن رشد دستمزد زودتر آغاز شد. بر اساس آخرین آمارها، در سال ۱۴۰۴ رشد حقیقی دستمزد منفی ۱/۱ درصد، رشد اشتغال در صنایع بزرگ یک‌دهم درصد و رشد تولید منفی 1.3 درصد بوده است.
وضعیت تولید فلزات اساسی چگونه بوده است؟
بررسی رشد سالانه گروه‌های صنعتی نشان می‌دهد که تولید فلزات اساسی 1.6 درصد رشد داشته است. اهمیت فلزات اساسی از آن روست که در کنار چند گروه دیگر، به دلیل حجم بیشتر تولید و ضریب ارزش بالاتری که در محاسبه شاخص به آن‌ها داده می‌شود، وزن تعیین‌کننده‌ای در صنعت کشور دارند. تولید محصولات شیمیایی، مواد غذایی، کانی‌های غیرفلزی، وسایل نقلیه و دارو از دیگر صنایع مهم هستند، اما دو گروه مهم‌تر از همه فلزات اساسی و محصولات شیمیایی‌اند. تولید محصولات شیمیایی در سال مورد بررسی تنها یک‌دهم درصد رشد سالانه داشته است، یعنی نسبت به سال ۱۴۰۳ فقط یک‌دهم درصد افزایش تولید پیدا کرده که عملا نشان می‌دهد تولید آن تغییر محسوسی نداشته است. در میان سایر گروه‌ها، تولید مواد غذایی در سال ۱۴۰۴ دچار افت شده، تولید کانی‌های غیرفلزی مانند سیمان منفی ۴ درصد و تولید وسایل نقلیه موتوری منفی ۱۶ درصد افت را تجربه کرده است. در مقابل، وضعیت دارو بد نبوده و این گروه که از نظر اهمیت در محاسبه شاخص صنعتی در جایگاه ششم قرار دارد، ۹/۹ درصد رشد کرده است.
بیشترین فراز و فرودها برای کدام صنایع است؟
نگاه یکپارچه به همه گروه‌ها نشان می‌دهد که بیشترین میزان رشد متعلق به تولید محصولات الکترونیکی و رایانه‌ای با 12.5 درصد بوده و پس از آن تولید چوب و محصولات چوبی با 10.5درصد و انتشار و چاپ با 10.4 درصد قرار دارند. در سوی دیگر، بیشترین میزان افت متعلق به وسایل نقلیه موتوری با منفی ۱۶ درصد بوده و پس از آن تولید مبلمان با منفی 13.6 درصد قرار می‌گیرد. همچنین ماشین‌آلاتی که در گروه‌های طبقه‌بندی‌شده شاخص صنعتی قرار نگرفته‌اند، بیش از ۱۱ درصد افت تولید داشته‌اند.
این خلاصه‌ای از وضعیت شاخص صنعتی کارگاه‌های بزرگ کشور است که نشان می‌دهد اقتصادی که در سال ۱۴۰۴ با دو جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه مواجه بوده، در صنایع مختلف دچار افول تولید شده است. این واقعیت هم در آمارهای رشد اقتصادی دیده می‌شود و هم در آمارهای تفکیکی که شاخص صنعتی بانک مرکزی منتشر کرده است، به‌صورت مشهود و واضح قابل ردیابی است.
منبع: اکوایران
