به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، بازار روغن موتور در روزهای اخیر با دو تصویر متفاوت روبه رو شده است؛ از یک سو، گزارش هایی درباره تشکیل صف خرید روغن موتور با نرخ مصوب منتشر می شود و از سوی دیگر، فعالان صنعت از بازگشت تولیدکنندگان به شرایط عادی و افزایش عرضه در آینده نزدیک خبر می دهند. این دو تصویر، بیش از هر چیز نشان می دهد که بازار روانکارهای خودرو همچنان با مسئله ای جدی به نام فاصله میان قیمت مصوب و قیمت واقعی فروش دست و پنجه نرم می کند.
برای میلیون ها راننده، روغن موتور یک کالای انتخابی یا غیرضروری نیست. تعویض به موقع روغن موتور مستقیما با سلامت موتور خودرو و هزینه های نگهداری آن ارتباط دارد. به همین دلیل، افزایش چند برابری قیمت این محصول یا دشوار شدن دسترسی به آن، صرفا یک نوسان معمولی در بازار نیست؛ بلکه می تواند هزینه نگهداری خودرو را برای خانوارها و فعالان حمل و نقل افزایش دهد.
قیمت روغن موتور چرا از نرخ مصوب فاصله گرفت؟
علی کاظمی، رئیس انجمن پالایشگاه های روغن سازی ایران، در توضیح وضعیت ماه های گذشته اعلام کرده است که قیمت کارخانه ای روغن موتور در این مدت تغییری نداشته و محصولات بر اساس نرخ مصوب درج شده روی بسته بندی عرضه شده اند.
به گفته او، مشکلات تامین خوراک پالایشگاه های روغن سازی و تخصیص ارز مورد نیاز برای تهیه مواد اولیه در ماه های ابتدایی سال، موجب کاهش تولید شد. محدود شدن عرضه نیز در ادامه زمینه را برای افزایش قیمت در شبکه توزیع فراهم کرد؛ به طوری که برخی محصولات در بازار با قیمت هایی حدود چهار تا پنج برابر نرخ مصوب به فروش رسیدند.
این توضیح، یک نکته مهم را روشن می کند: حتی اگر قیمت کارخانه ای تغییری نکرده باشد، مصرف کننده لزوما نمی تواند محصول را با همان قیمت تهیه کند. آنچه برای خریدار اهمیت دارد، قیمت واقعی روی پیشخوان فروشگاه است، نه صرفا قیمتی که روی بسته بندی درج شده یا در آمارهای رسمی اعلام می شود.
در چنین شرایطی، مسئولیت دستگاه های نظارتی تنها به اعلام نرخ مصوب محدود نمی شود. باید مشخص شود روغن موتور با چه قیمتی از کارخانه خارج شده، از چه مسیرهایی به بازار رسیده و چرا در برخی نقاط، فاصله قیمت نهایی با نرخ رسمی تا این اندازه افزایش یافته است.
وعده افزایش تولید؛ آیا بازار روغن موتور ارزان می شود؟
رئیس انجمن پالایشگاه های روغن سازی ایران اعلام کرده است که مشکلات مربوط به تامین مواد اولیه و تخصیص ارز با همکاری بانک مرکزی و ستاد تنظیم بازار برطرف شده است. بر اساس این اظهارات، شرکت های روغن سازی قرار است در چند روز آینده به شرایط پایدار تولید بازگردند.
افزایش تولید می تواند نخستین گام برای کاهش التهاب بازار باشد؛ اما نباید میان افزایش ظرفیت تولید و کاهش واقعی قیمت برای مصرف کننده تفاوت را نادیده گرفت.
تجربه بازارهای مصرفی نشان داده است که افزایش تولید به تنهایی تضمین کننده کاهش قیمت نیست. اگر محصولات به میزان کافی و به صورت منظم در اختیار شبکه خرده فروشی قرار نگیرند، اگر توزیع همچنان با واسطه های متعدد انجام شود یا نظارت موثری بر قیمت فروش وجود نداشته باشد، ممکن است مصرف کننده همچنان با همان مشکلات قبلی مواجه بماند.
بنابراین، معیار موفقیت وعده جدید تولیدکنندگان نه تعداد خطوط فعال کارخانه ها و نه آمار تولید اعلام شده، بلکه کاهش فاصله قیمت بازار با نرخ مصوب و دسترسی آسان مردم به محصول است.
صف خرید روغن موتور؛ نشانه ای از اختلال در دسترسی مردم
در روزهای گذشته، انتشار گزارش ها و تصاویر مربوط به صف خرید روغن موتور در شبکه های اجتماعی و رسانه ها، توجه افکار عمومی را به وضعیت بازار این محصول جلب کرده است.
همزمان، گزارش هایی از اجرای طرح عرضه مستقیم روغن موتور و لاستیک در حدود ۳۰۰ مرکز در مناطق ۲۲گانه تهران منتشر شده است؛ طرحی که هدف آن کاهش نقش واسطه ها و رساندن محصولات به دست مصرف کنندگان با قیمت مصوب عنوان شده است.
اصل عرضه مستقیم می تواند اقدامی مثبت باشد، اما تشکیل صف برای خرید کالایی که باید به شکل عادی در فروشگاه ها در دسترس باشد، خود یک علامت هشدار است.
اگر مصرف کننده برای خرید روغن موتور با قیمت رسمی ناچار به مراجعه به مراکز محدود، صرف زمان و ایستادن در صف باشد، نمی توان گفت مشکل بازار به طور کامل حل شده است. دسترسی آسان و مستمر به کالا، بخشی جدایی ناپذیر از سیاست کنترل بازار است.
از سوی دیگر، عرضه محدود و مقطعی با نرخ مصوب نمی تواند جایگزین یک شبکه توزیع منظم و شفاف شود. آنچه مردم نیاز دارند، امکان خرید روغن موتور استاندارد در محل زندگی خود و بدون پرداخت هزینه های غیرمتعارف است.
ظرفیت تولید روغن موتور در ایران؛ پس چرا بازار با کمبود مواجه شد؟
بر اساس اظهارات رئیس انجمن پالایشگاه های روغن سازی ایران، چهار پالایشگاه تولید روغن پایه در کشور فعالیت می کنند که ظرفیت تولید سالانه آنها در مجموع به حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار تن می رسد. در مقابل، نیاز سالانه کشور حدود ۸۰۰ هزار تن اعلام شده است.
همچنین حدود ۶۰۰ هزار تن از ظرفیت تولید سالانه به انواع روغن موتور بنزینی، دیزلی و روغن دنده اختصاص دارد.
این ارقام در نگاه نخست نشان می دهد که ظرفیت صنعتی کشور برای تامین نیاز داخلی قابل توجه است. با این حال، وجود ظرفیت اسمی بالا لزوما به معنای تولید مستمر و عرضه کافی در بازار نیست.
تامین خوراک، دسترسی به مواد اولیه، تخصیص ارز، برنامه ریزی تولید و عملکرد شبکه توزیع، عواملی هستند که تعیین می کنند ظرفیت کارخانه ها تا چه اندازه به کالای قابل خرید برای مصرف کننده تبدیل شود.
از همین رو، پرسش مهم این است که چگونه بازاری با چنین ظرفیت تولیدی، در فاصله ای کوتاه با کاهش عرضه و افزایش چند برابری قیمت برخی محصولات مواجه شده است؟ پاسخ به این پرسش نیازمند انتشار آمار شفاف از میزان تولید واقعی، موجودی انبارها، حجم توزیع و سهم عرضه داخلی است.
آیا صادرات روغن پایه باید در اولویت باشد؟
با توجه به ظرفیت اعلام شده تولید روغن پایه و نیاز داخلی، بخشی از تولید کشور قابلیت صادرات دارد. صادرات می تواند برای صنعت روغن سازی ارزآوری داشته باشد و به تداوم فعالیت واحدهای تولیدی کمک کند؛ اما در شرایطی که مصرف کننده داخلی برای تهیه محصول با نرخ مصوب با محدودیت مواجه است، مدیریت همزمان بازار داخل و صادرات اهمیت بیشتری پیدا می کند.
مسئله اصلی مخالفت با صادرات نیست؛ بلکه ضرورت ایجاد توازن میان تعهدات صادراتی و تامین پایدار نیاز داخلی است.
اگر قرار باشد صنعت از ظرفیت تولید و مزایای صادرات برخوردار باشد، در مقابل باید نسبت به تامین منظم بازار داخل نیز پاسخگو باشد. شفافیت درباره میزان تولید، صادرات و عرضه داخلی می تواند از شکل گیری ابهام و گمانه زنی درباره علت کمبودها جلوگیری کند.
مسئولیت نظارتی دولت در بازار روغن موتور چیست؟
در شرایط فعلی، انتظار از وزارت صمت، سازمان حمایت و دستگاه های نظارتی این است که به جای اکتفا به اعلام رفع مشکلات تولید، روند عرضه تا فروش نهایی را زیر نظر بگیرند.
بررسی فاکتورهای خرید و فروش، برخورد با فروش بالاتر از نرخ های قانونی، جلوگیری از احتکار و توزیع خارج از شبکه و انتشار فهرست مراکز عرضه با قیمت مصوب، می تواند به بازگشت آرامش به بازار کمک کند.
همچنین لازم است تولیدکنندگان و نهادهای مسئول، درباره زمان بندی افزایش عرضه و میزان محصولات توزیع شده اطلاع رسانی دقیق داشته باشند تا مصرف کننده بداند چه زمانی و از چه مسیری می تواند محصول مورد نیاز خود را با قیمت رسمی تهیه کند.
کاهش قیمت روغن موتور از چه زمانی آغاز می شود؟
اظهارات اخیر انجمن پالایشگاه های روغن سازی از احتمال بهبود شرایط عرضه در روزهای آینده حکایت دارد؛ اما هنوز نمی توان زمان دقیقی برای کاهش قیمت تمام محصولات در بازار تعیین کرد.
اگر بازگشت پالایشگاه ها به شرایط پایدار تولید عملیاتی شود، عرضه افزایش پیدا کند و شبکه توزیع نیز به شکل موثر تحت نظارت قرار گیرد، انتظار می رود فاصله قیمت بازار با نرخ مصوب کاهش یابد.
با این حال، کاهش واقعی قیمت زمانی قابل تایید است که مصرف کننده بتواند روغن موتور را بدون صف، بدون واسطه های غیرضروری و با قیمت قانونی تهیه کند.
وعده کاهش قیمت باید در سبد خرید مردم دیده شود
بازار روغن موتور اکنون بیش از هر زمان دیگری به آزمون عملی وعده های تولیدکنندگان و سیاست های نظارتی دولت نیاز دارد. اعلام رفع مشکلات تامین مواد اولیه و بازگشت تولید به شرایط عادی، خبر مثبتی برای بازار است؛ اما این خبر زمانی ارزش واقعی پیدا می کند که اثر آن در قیمت فروش و دسترسی مصرف کنندگان نمایان شود.
وقتی یک محصول با نرخ مصوب روی بسته بندی عرضه می شود، اما خریدار برای تهیه آن با قیمت های چند برابری یا صف های طولانی مواجه است، نمی توان صرفا با استناد به ثبات قیمت کارخانه ای از وضعیت بازار دفاع کرد.
اکنون توپ در زمین تولیدکنندگان، شبکه توزیع و دستگاه های نظارتی است. مردم منتظر آمارهای جدید تولید یا وعده های تازه نیستند؛ آنها می خواهند روغن موتور استاندارد را در زمان مناسب، با قیمت مشخص و بدون دردسر تهیه کنند.
معیار نهایی موفقیت در بازار روغن موتور، نه وعده شکستن حباب قیمت، بلکه شکسته شدن واقعی این حباب در هنگام خرید مردم است.
درباره این خبر سوالی دارید؟ در نظرات از رکنا بپرسید.
پایان خبر / رکنا / کدخبر 1263771
منبع: رکنا
