به گزارش خبرگزاری رکنا، خانه‌های سنگی و کاهگلی، سقف‌های چوبی، گذرهای باریک و بناهایی که با شرایط آب‌وهوایی منطقه هماهنگ شده‌اند، بخشی از هویت این سکونتگاه‌ها هستند. البته حفظ بافت سنتی به معنای توقف زندگی در گذشته نیست و بسیاری از این روستاها در کنار بناهای قدیمی، ساختمان‌های جدید و امکانات گردشگری نیز دارند.
ماسوله؛ روستایی که بام خانه‌ها به کوچه تبدیل می‌شود
ماسوله در شهرستان فومن گیلان، یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌های معماری پلکانی ایران است. خانه‌ها روی شیب کوهستان ساخته شده‌اند؛ به‌گونه‌ای که بام یک خانه می‌تواند حیاط یا مسیر عبور خانه بالادست باشد. خانه‌های متراکم، کوچه‌های باریک، پله‌های سنگی و ایوان‌هایی با چشم‌انداز کوهستان، چهره خاص این روستا را شکل داده‌اند. این معماری با شیب زمین، رطوبت و بارندگی منطقه ارتباط مستقیم دارد و نمونه‌ای از سازگاری سکونتگاه انسانی با طبیعت است. با وجود گسترش ساخت‌وسازهای جدید و فعالیت‌های گردشگری، بخش تاریخی ماسوله همچنان مهم‌ترین جاذبه آن به شمار می‌رود.
کندلوس؛ خانه‌های سنگی در دل کوهستان مازندران
کندلوس در منطقه کجور نوشهر قرار دارد و از سکونتگاه‌های سنتی ارزشمند مازندران محسوب می‌شود. خانه‌های قدیمی با دیوارهای سنگی و کاهگلی، عناصر چوبی، پنجره‌های سنتی و کوچه‌های سنگ‌فرش‌شده، از ویژگی‌های این روستا هستند. استفاده از مصالح محلی و شکل قرارگیری ساختمان‌ها، ارتباط معماری آن را با طبیعت و اقلیم کوهستانی نشان می‌دهد. نکته مهم این است که کندلوس تنها فضایی برای نمایش به گردشگران نیست و همچنان محل زندگی مردم است. موزه مردم‌شناسی و مجموعه‌های فرهنگی آن نیز فرصتی برای آشنایی بیشتر با تاریخ و فرهنگ محلی فراهم می‌کنند.
شاهکوه؛ معماری سنگی در ارتفاعات گلستان
شاهکوه در محدوده کوهستانی استان گلستان و در مسیرهای جنوبی گرگان قرار گرفته است. برخلاف بسیاری از روستاهای جلگه‌ای شمال، شرایط سردتر کوهستانی در شکل معماری این منطقه تأثیر گذاشته است. خانه‌های سنتی شاهکوه با مصالحی مانند سنگ، چوب و کاهگل ساخته شده‌اند و ساختاری ساده و متناسب با نیازهای زندگی در اقلیم سرد دارند. این روستا برای کسانی که می‌خواهند فراتر از تصویر همیشگی روستاهای سرسبز شمال، با معماری و سبک زندگی مناطق کوهستانی آشنا شوند، مقصدی قابل توجه است.
فارسیان قانچی؛ کوچه‌های مسقف و معماری پلکانی
روستای فارسیان قانچی در شهرستان آزادشهر استان گلستان قرار دارد. یکی از ویژگی‌های شاخص بافت قدیمی آن، گذرهای مسقفی است که در معماری سنتی «سابات» نامیده می‌شوند. این گذرها علاوه بر اتصال بخش‌های مختلف روستا، عابران را در برابر تابش آفتاب و شرایط جوی محافظت می‌کنند. ساختار پلکانی و هماهنگی خانه‌ها با شیب زمین نیز باعث شده ساختمان‌ها و مسیرهای ارتباطی، مجموعه‌ای پیوسته و هماهنگ بسازند. فارسیان برای علاقه‌مندان به جزئیات معماری روستایی و گذرهای تاریخی جذابیت دارد.
مالخواست؛ سکونتگاهی سنتی در طبیعت کوهستانی چهاردانگه
مالخواست در منطقه چهاردانگه شهرستان ساری قرار دارد و از روستاهایی است که می‌توان در آن با فضای روستایی و معماری بومی مازندران آشنا شد. موقعیت کوهستانی، طبیعت اطراف و فاصله از مناطق پرتردد ساحلی، حال‌وهوای متفاوتی به این مقصد داده است. استفاده از مصالح محلی و ساختار ساده بناها از ویژگی‌های معماری سکونتگاه‌های قدیمی این محدوده است. مالخواست در مقایسه با مقصدهای شناخته‌شده‌ای مانند ماسوله، کمتر مورد توجه گردشگران قرار دارد و می‌تواند برای مسافرانی که به دنبال فضایی آرام‌تر هستند، انتخاب مناسبی باشد.
زیارت؛ روستایی تاریخی در نزدیکی گرگان
روستای زیارت در جنوب گرگان و در محدوده‌ای کوهپایه‌ای قرار دارد. طبیعت جنگلی، چشمه‌ها و فضای قدیمی، این روستا را به یکی از مقصدهای محبوب گردشگری اطراف گرگان تبدیل کرده‌اند. در بخش‌هایی از زیارت هنوز خانه‌های قدیمی و نمونه‌هایی از معماری بومی منطقه دیده می‌شود؛ هرچند با افزایش رفت‌وآمد گردشگران، ساخت‌وسازهای جدید نیز گسترش یافته و نمی‌توان تمام روستا را بافتی کاملاً سنتی دانست. قدم‌زدن در محدوده‌های قدیمی، فرصتی برای مشاهده جزئیات معماری و گذرهای سنتی فراهم می‌کند.
اولسبلنگاه؛ تجربه زندگی ییلاقی در خانه‌های چوبی
اولسبلنگاه در ارتفاعات ماسال قرار دارد و بیشتر به چشم‌اندازهای کوهستانی، مراتع سرسبز و کلبه‌های چوبی‌اش شناخته می‌شود. تصویر مشهور این منطقه، کلبه‌هایی با سقف‌های رنگی در میان مه و طبیعت کوهستانی است. با این حال، باید میان اولسبلنگاه و روستاهایی که بافت تاریخی منسجم دارند تفاوت قائل شد؛ جذابیت اصلی این منطقه به طبیعت و تجربه زندگی ییلاقی مربوط است، نه معماری تاریخی چندصدساله. شرایط آب‌وهوایی آن نیز ممکن است به‌سرعت تغییر کند و بررسی وضعیت مسیر و اقامتگاه‌ها پیش از سفر اهمیت دارد.
تفاوت معماری سنتی در شمال ایران
معماری روستاهای شمال یکسان نیست و میزان بارندگی، رطوبت، ارتفاع، مصالح در دسترس و شیوه زندگی مردم بر شکل خانه‌ها تأثیر گذاشته است. در گیلان، سقف‌های شیب‌دار، ایوان‌ها و بالا آوردن کف ساختمان از سطح زمین، راهکارهایی برای مقابله با رطوبت و بارندگی هستند. در مازندران، معماری از خانه‌های مناطق جنگلی و جلگه‌ای تا سکونتگاه‌های کوهستانی مانند کندلوس تنوع دارد. در گلستان نیز شرایط اقلیمی متفاوت باعث شکل‌گیری بناهای سنگی، کاهگلی و گذرهای مسقف در مناطقی مانند شاهکوه و فارسیان شده است.
انتخاب مقصد به سلیقه مسافران بستگی دارد؛ ماسوله برای تماشای معماری پلکانی، کندلوس برای خانه‌های سنگی و کوچه‌های قدیمی، شاهکوه برای شناخت معماری کوهستانی گلستان، فارسیان برای دیدن سابات‌ها، اولسبلنگاه برای تجربه زندگی ییلاقی و زیارت برای ترکیب روستاگردی با طبیعت‌گردی مناسب‌اند.
در بازدید از این روستاها باید به یاد داشت که بافت‌های قدیمی، محل زندگی مردم هستند. احترام به حریم خصوصی ساکنان، عکاسی نکردن از خانه‌ها و فضاهای خصوصی بدون اجازه، پارک خودرو در محل مناسب و رها نکردن زباله در طبیعت، از اصول سفر مسئولانه است. همچنین در فصل‌های بارندگی و زمستان باید وضعیت جاده‌های کوهستانی و امکانات اقامت را پیش از حرکت بررسی کرد.
ماسوله، کندلوس، شاهکوه، فارسیان، مالخواست، زیارت و اولسبلنگاه هرکدام بخشی از رابطه میان انسان، طبیعت و معماری بومی شمال ایران را نشان می‌دهند. حفاظت از خانه‌های قدیمی، مصالح محلی و گذرهای تاریخی، در کنار توجه به نیازهای زندگی امروز، می‌تواند به ماندگاری این میراث ارزشمند کمک کند.
درباره این خبر سوالی دارید؟ در نظرات از رکنا بپرسید.
پایان خبر / رکنا / کدخبر 1265466
منبع: رکنا
