دوگانه دارو و خودرو؛ ارز کدام مسیر قرار است متوقف شود؟
در شرایطی که کشور با محدودیت منابع ارزی روبه‌روست، طرح این پرسش که «وقتی برای دارو ارز نداریم، چرا باید خودرو وارد کنیم؟» می‌تواند افکار عمومی را با توقف واردات همراه کند. اما پیش از چنین نتیجه‌گیری‌ای باید روشن شود خودرو از چه محلی وارد می‌شود و آیا ارز مورد استفاده آن، اساساً از منابعی است که برای تأمین دارو اختصاص می‌یابد؟
واردات خودرو از محل ارز اشخاص و منابع خارجی، لزوماً به معنای برداشت از سهم ارز دارو نیست. بنابراین نمی‌توان بدون تفکیک شیوه‌های تأمین ارز، همه مسیرهای واردات خودرو را در مقابل تأمین دارو قرار داد و توقف آن‌ها را راه‌حل کمبود منابع کالاهای ضروری معرفی کرد.
بانک مرکزی باید توضیح دهد با بستن هر یک از این مسیرها، دقیقاً چه میزان ارز قابل استفاده برای واردات دارو آزاد می‌شود و این منابع چگونه به دست تأمین‌کنندگان دارو خواهد رسید. صرف کنار هم گذاشتن کمبود دارو و واردات خودرو، جای پاسخ به این پرسش را نمی‌گیرد.
بازار داخلی و مونتاژی در انتظار حذف رقیب؟
هزینه توقف واردات، فقط به خریداران خودروهای خارجی تحمیل نخواهد شد. کاهش عرضه خودروهای وارداتی می‌تواند بخشی از تقاضا را به سمت محصولات مونتاژی ببرد و فشار افزایش قیمت را به دیگر بخش‌های بازار منتقل کند. در چنین شرایطی، خودروهای داخلی نیز ممکن است از موج انتظارات افزایشی بی‌نصیب نمانند.
حتی پیش از آنکه کمبود خودرو در بازار نمایان شود، انتشار خبر ممنوعیت می‌تواند رفتار فروشندگان را تغییر دهد؛ عرضه کاهش پیدا کند، فروشندگان منتظر قیمت‌های بالاتر بمانند و خریداران با نگرانی از گرانی بیشتر وارد بازار شوند.
بسته‌شدن مسیر واردات، هم‌زمان بخشی از فشار رقابتی بر عرضه‌کنندگان داخلی و مونتاژی را نیز کاهش می‌دهد. نتیجه می‌تواند بازاری باشد که در آن مصرف‌کننده انتخاب کمتری دارد و فروشنده برای افزایش قیمت با مانع کمتری روبه‌روست. البته دامنه این افزایش به قدرت خرید مردم، نرخ ارز و میزان عرضه شرکت‌ها بستگی خواهد داشت.
اگر ارز به مونتاژ می‌رسد، دستاورد ممنوعیت چیست؟
تجربه دوره قبلی ممنوعیت نشان داد بسته‌شدن واردات خودرو کامل، نیاز ارزی صنعت خودرو را از بین نمی‌برد. تولید خودروهای مونتاژی همچنان به واردات قطعات وابسته است؛ بنابراین پرسش اصلی این است که ممنوعیت واردات، مصرف ارز را چقدر کاهش می‌دهد و چه میزان از تقاضای آن را صرفاً به مسیر مونتاژ منتقل می‌کند؟
اگر قرار باشد مسیر واردات خودرو کامل بسته شود، اما تأمین ارز قطعات مونتاژی ادامه پیدا کند، سیاست‌گذار باید حساب روشنی ارائه دهد: صرفه‌جویی خالص ارزی چقدر است و در برابر آن، مصرف‌کننده چه هزینه‌ای بابت کاهش رقابت و محدودشدن انتخاب‌هایش می‌پردازد؟ ممنوعیتی که فقط مسیر مصرف ارز را تغییر دهد و بازار را انحصاری‌تر کند، چه دستاوردی برای کشور خواهد داشت؟
منبع: رکنا
