به گزارش خبرنویس به نقل از فارس، سردرد یکی از شایعترین شکایات پزشکی در میان افراد مختلف است، اما بسیاری از ما در مواجهه با آن، یا به مصرف خودسرانه مسکن پناه میبریم یا با تصورات نادرست، راه تشخیص و درمان را دشوار میکنیم.برای بررسی و واکاوی علمی سردردها، انواع و علل بروز آن، با «دکتر فاطمه فرهام، متخصص مغز و اعصاب و فلوشیپ سردرد»، گفتوگویی تفصیلی انجام دادیم که در ادامه از نظر گرامی تان می گذرد.
دکتر فاطمه فرهام در این گفتگو ضمن بررسی انواع سردرد، علائم هشداردهنده، تأثیر سبک زندگی، تغذیه، آبوهوا و حتی استفاده از گوشی همراه، به مهمترین پرسشهای مردم در این زمینه پاسخ داده است.
خانم دکتر! در ابتدا درباره سردرد و انواع آن توضیح دهید.
تشخیص، تنها با شرح حال دقیق با اشاره به تفاوت انواع سردرد، سردرد خوشهای در آقایان شایعتر است.سردرد خوشهای یا کلاستر در آقایان شایعتر است، اما نکته کلیدی اینجاست که در همه انواع سردرد، تنها راه تشخیص، شرح حال دقیقی است که بیمار به ما میدهد.
به همین دلیل، گاهی تا نیم ساعت با یک بیمار صحبت میکنیم تا بتوانیم تشخیص صحیح بگذاریم؛ چراکه درمان سردردهای مختلف کاملاً متفاوت است و اگر تشخیص اشتباه باشد، درمان هم مؤثر نخواهد بود.
رابطه کافئین و سردرد؛ علمی یا ذهنی؟
یکی از باورهای رایج میان مردم، تأثیر چای و قهوه بر بهبود سردرد است؛آیا این از نظر علمی تایید شده است؟بله؛ وقتی شخصی به طور منظم چای یا قهوه مصرف میکند، مقدار مشخصی کافئین روزانه به بدنش میرسد. اگر یکباره مصرف را قطع کند، بدن با سندرم ترک کافئین مواجه شده و سردرد میگیرد.به همین دلیل است که بسیاری میگویند با خوردن قهوه حالشان بهتر میشود. اما در مورد سیگار، چنین پایه علمی نداریم؛ حتی دود سیگار میتواند خودش عامل ایجاد سردرد باشد.
این متخصص مغز و اعصاب درباره تأثیر شرایط جوی بر سردردهای میگرنی تأکید کرد: هم گرما و هم آلودگی هوا در بروز میگرن مؤثر هستند. در روزهای گرم، به بیماران توصیه میکنیم در ساعات اوج تابش آفتاب بیرون نروند.
اگر مجبور بودند، حتماً از عینک آفتابی، کلاه پوشاننده (نه فقط صورتپوش) و یک بطری آب همراه استفاده کنند و مرتب آب بنوشند. در روزهای عادی هم مصرف منظم آب ضروری است، ولی در هوای گرم این مقدار باید بیشتر شود.
در مورد آلودگی هوا نیز ذرات معلق میتوانند سردرد ایجاد کنند؛ بنابراین استفاده از ماسک در نقاط آلوده، شستوشوی دهان و بینی پس از بازگشت به خانه و مصرف مایعات فراوان توصیه میشود.
هشدار درباره گرما و آلودگی هوا؛ محرکهای جدی میگرن
من همیشه به بیماران میگرنی میگویم سه چیز همراهتان باشد؛ عینک آفتابی، بطری آب و مسکن. جالب اینجاست که همیشه مسکن را همراه دارند، اما دو تای دیگر را نه.
خانم دکتر ! چه سردردهایی خطرناک است و نیاز به پیگیری جدی دارد؟
ما یک سری علائم به نام رد فلگ (پرچم قرمز) داریم که در صورت وجود، بیمار باید حتماً بررسی شود؛برای نمونه سردرد برای اولین بار در سن بالای ۵۰ سال, سابقه بدخیمی یا نقص سیستم ایمنی یا مصرف داروهای سرکوبکننده ایمنی، سردرد همراه با ضعف یا فلج در اندامها،
سردرد برای اولین بار در دوران بارداری یا پس از زایمان، تغییر الگوی سردرد افزایش تعداد یا شدت، یا تغییر مکان و نحوه شروع. سردردی که در کمتر از یک دقیقه به اوج میرسد و بیمار احساس میکند «چیزی در سرم ترکید» که این نوع نیاز به مراجعه فوری به اورژانس دارد.
سردرد و فشار خون؛ رابطهای دوطرفه اما قابل بررسی
درباره باور عمومی مبنی بر ارتباط سردرد با فشار خون توضیح داد؛ بسیاری معتقد هستند که این دو باهم مرتبط هستند و سردرد نشانه بالا رفتن فشار خون است. «این رابطه دوطرفه است؛ یعنی هم درد میتواند فشار را بالا ببرد و هم افزایش ناگهانی فشار خون میتواند سردرد ایجاد کند. اما اگر فشار فرد همیشه حدود ۱۴ باشد و در زمان سردرد هم همان را نشان دهد، نمیتوان سردرد را به فشار خون نسبت داد. توصیه ما این است که بیماران در زمان سردرد و همچنین در زمانهای عادی، فشار خود را یادداشت کنند تا پزشک بتواند تشخیص دهد که آیا فشار خون عامل سردرد هست یا خیر.»
میگرن؛ درمان قطعی ندارد، اما به خوبی کنترل
خانم دکتر! آیا میگرن درمان قطعی دارد؟
درمان قطعی به معنای ریشهکن کردن میگرن وجود ندارد، اما این بیماری به خوبی قابل کنترل است. خوشبختانه داروهای نسل جدید و اختصاصی میگرن وارد کشور شده و برخی دیگر در حال عرضه هستند.
اگر بیمار دیر مراجعه کند یا مسکن زیاد مصرف کرده باشد، کار ما سختتر میشود، اما با داروهای مناسب، اصلاح سبک زندگی و آموزش، بیماران میتوانند زندگی عادی خود را بدون اختلال ادامه دهند.»
دمنوشهای گیاهی؛ آرامبخشند، نه درمان قطعی
درباره مصرف دمنوش ها و باور بسیاری مبنی بر اینکه اینها برطرف کننده سردرد هستند توضیح دهید.
دمنوشهایی که معمولاً استفاده میشوند، اغلب آرامبخش هستند و از طرفی مایعات را به بدن میرسانند. این ترکیب میتواند به کاهش سردرد کمک کند. اما اینکه بگوییم درمان قطعی است، نه. به عنوان یک روش بیضرر و کمکی، کاملاً قابل استفاده است.»
—هشدار جدی درباره مصرف خودسرانه مسکن
بسیاری افراد هنگام بروز سردرد سریعا مسکن مصرف می کنند و به عبارتی نسبت به مصرف مسکن ها شرطی و عادت پذیر شده اند؛ آیا این موضوع تایید است؟
یکی از مهمترین هشدارهای درباره مصرف بیشاز حد مسکن بود. باید دقت کنیم ما نباید بیشتر از دو روز در هفته مسکن مصرف کنیم.اگر بیشتر از این مقدار مصرف کنیم، مغز به مسکن عادت کرده و سردرد وابسته به دارو ایجاد میشود که درمان آن از خود میگرن سختتر است.
بهترین درمانش قطع کامل مسکن است. متأسفانه بسیاری از بیماران این را تحمل نمیکنند، بنابراین ما راههای کمکی برای قطع مسکن به آنها پیشنهاد میدهیم.مصرف زیاد مسکن همچنین به معده، کلیه و سایر ارگانها آسیب میزند و سردرد را مزمن میکند.
تصویربرداری بیرویه از مغز؛ نه تنها مفید نیست، بلکه مضر است
درباره درخواستهای مکرر بیماران برای انجام امآرآی یا سیتیاسکن در هنگام بروز سردرد توضیح دهید که آیا برای هر سردردی الزام دارد؟در سردردهای اولیه و میگرنی که پرچم قرمزی ندارند، انجام تصویربرداری هیچ کمکی به تشخیص نمیکند. حتی گاهی یافتههای اتفاقی و بیاهمیتی پیدا میشود که اگر تا آخر عمر امآرآی نمیکردیم، هرگز متوجه نمیشدیم و هیچ مشکلی هم ایجاد نمیکرد. اما دیدن این یافتهها، بیمار را دچار اضطراب و پیگیریهای بینتیجه میکند. بنابراین تأکید میکنم که تصویربرداری فقط با تجویز پزشک و در صورت نیاز انجام شود.
نقش تغذیه در تشدید یا بهبود سردرد چقدر است؟
ما هیچوقت به بیماران نمیگوییم چیزی را کامل از رژیم غذایی حذف کنید، اما میگوییم دقت کنید چه چیزی سردردتان را تحریک میکند.
مواد غذایی که شایعتر هستند عبارتند از: پنیرهای کهنه، شکلات، الکل، غذاهای فرآوریشده (سوسیس و کالباس)، فستفودها و غذاهای بسیار تند و ترش. همچنین برخی افراد با خوردن پیاز خام، پرتقال یا حتی ماهی دچار سردرد میشوند. ما به بیماران توصیه میکنیم از تقویم سردرد استفاده کنند؛ یعنی هر بار که سردرد شدند، زمان، نوع سردرد و مواد غذایی یا اتفاقات قبل از آن را یادداشت کنند. با تکرار این الگو، خودشان متوجه میشوند که چه عاملی محرک سردردشان است.»
سینوزیت یا میگرن؛ اشتباهی رایج و خطرناک
درباره اشتباه گرفتن سردرد سینوزیتی با میگرن هشدار داد: بسیاری از بیماران فکر میکنند سردردشان به دلیل سینوزیت است و خودسرانه آنتیبیوتیک مصرف میکنند، در حالی که ممکن است میگرن باشد.
سینوزیت معمولاً با ترشحات بینی همراه است، اما سردرد میگرنی میتواند با باد خوردن روی پیشانی یا محرکهای دیگر شروع شود. توصیه میکنم حتماً به پزشک مراجعه کنند تا تشخیص دقیق داده شود؛ در غیر این صورت مصرف بیرویه آنتیبیوتیک نه تنها مفید نیست، بلکه مضر هم هست.
ماساژ؛ روشی کمکی و بیضردرباره تأثیر ماساژ بر سردرد توضیح دهید که آیا ماساژ دادن نقاط مختلف سر مانند پیشانی یا شقیقهها موثر است؟
ماساژ نقاط دردناک سر به خصوص شقیقهها، پشت سر و گردن، به صورت دورانی و با روغنهای بدون بوی تند، میتواند کمککننده باشد. حتی محصولاتی وجود دارند که حاوی داروی ضد درد هستند و با ماساژ اثر میکنند. این روش ضرری ندارد و مفید است.»
حساسیت به بو؛ محرکی شایع در میگرن
خانم دکتر! درباره حساسیت میگرنیها به بوهای مختلف توضیح دهید.بوهای تند مانند عطرهای شیرین و گرم، بوی قهوه، بوی سیر و پیاز داغ و حتی بوی غذاهای پرادویه، میتوانند محرک شروع سردرد میگرنی باشند. این موضوع در سردردهای میگرنی بسیار شایع است.»
خستگی چشم و سردرد؛ هشداری برای کاربران گوشی و لپتاپ
کار طولانی با صفحهنمایش در بروز سردرد موثر است؟
«وقتی عینک مناسب نداریم یا طولانیمدت به صفحه گوشی، لپتاپ یا کتاب خیره میشویم، عضلات چشم خسته شده و سردردهای پیشانی و پشت چشم ایجاد میشود.توصیه ما این است که هر ۲۰ دقیقه، ۲۰ ثانیه به یک نقطه دور نگاه کنید تا عضلات چشم ریلکس شوند. همچنین افرادی که نیاز به عینک دارند حتماً از آن استفاده کنند.
درباره استفاده از گوشی همراه در رختخواب باید بگویم نور آبی گوشی، شبیه نور روز است و مغز را برای خواب آماده نمیکند.
توصیه میکنیم یک ساعت و نیم قبل از خواب، از گوشی و لپتاپ استفاده نکنید. در مورد امواج گوشی، هنوز ارتباط مستقیمی با ایجاد تومور مغزی ثابت نشده، اما به دلیل احتمال اثرات طولانیمدت، بهتر است گوشی را دور از تخت و با فاصله قرار دهید.
تأثیر گوشی و تلویزیون بر مغز کودکان؛هشداری جدی
درباره تأثیر تماشای طولانیمدت صفحهنمایش بر کودکان گفت: «این موارد علاوه بر کاهش تمرکز و خلاقیت، باعث کمتحرکی، چاقی و کاهش ارتباطات عاطفی و اجتماعی کودکان میشود.
کودکان باید فعالیت بدنی داشته باشند و تعامل انسانی را تجربه کنند، در غیر این صورت با مشکلات جدی در آینده مواجه خواهند شد.»
مدیریت استرس؛ راهکارهای عملی
درباره مدیریت استرسهای روزانه گفت: «اولین توصیه این است که خود را در معرض بمباران خبری قرار ندهید، به خصوص در مورد اتفاقاتی که کنترلی روی آنها ندارید. تکنیکهای مدیتیشن و ریلکسیشن (نفسعمیق، بستن چشمها و…) که بهصورت فایلهای صوتی در دسترس هستند، بسیار مؤثرند. اگر استرس و اضطراب خواب و عملکرد روزانه را مختل کرد،
حتماً به پزشک مراجعه کنید تا درمان دارویی مناسب شروع شود.» «از بیماران میخواهم اگر علائم هشداردهنده (پرچمهای قرمز) را دارند، حتماً به پزشک مراجعه کنند.
اگر سردرد میگرنی تشخیصدادهشده دارند و مرتب مسکن میخورند، لطفاً مراجعه کنند تا شرایط را برای خود سختتر نکنند. روشهای درمانی بسیار خوبی اعم از دارویی، غیردارویی و تزریقاتی وجود دارد که باید توسط پزشک انتخاب و تجویز شود.
اصلاح سبک زندگی شامل خواب منظم، تغذیه مناسب، مصرف کافی آب و کنترل استرس، قدم اول و پایه کنترل همه سردردهاست. با رعایت این موارد، بسیاری از سردردهای خفیف کاملاً قابل کنترل هستند و در صورت نیاز، با کمک دارو به نتیجه مطلوب میرسیم.
منبع: سلامت نیوز
