اکوایران: بانکها در اولین بازار باز برگزار شده در خرداد امسال رقم منابع مالی مورد نیاز خود را نسبت به هفته گذشته افزایش دادهاند. اینها درحالی است که بانک مرکزی رویهای سختگیرانهتر نسبت به هفتههای قبل در پیش گرفته است.
کنترل تورم و ایجاد ثبات در اقتصاد از وظایف تعریف شده بانک مرکزی در یک اقتصاد است. همچنین در این رابطه این نهاد باید از به وقوع پیوستن رکود در اقتصاد جلوگیری کرده و فضا را برای رونق و رشد اقتصادی فراهم کند. بنابراین بانک مرکزی باید سیاستهایی را در پیش گیرد تا تعادل بین تورم و رشد اقتصادی به وجود آید.
این نهاد برای رسیدن به هدف مذکور ابزارهایی در اختیار دارد. یکی از این ابزارها عملیات سیاست پولی یا بازار باز است. در شرایطی که اقتصاد کشور همزمان با معضل رکود و افزایش تورم مواجه است و محیط اقتصادی کشور سرشار از نااطمیانیهای ناشی از جنگ و تحریم است، ضرورت دارد تا بانک مرکزی از ابزارهایی که در اختیار دارد به بهترین نحو استفاده کند. از همینرو تحلیل و بررسی اعداد و ارقام بازار باز حائز اهمیت بوده چرا که بانک مرکزی از طریق بازار باز روی نرخ بهره تاثیر گذاشته و نرخ بهره هم روی وضعیت تورمی و رونق اقتصادی اثرگذار است.
عطش بانکها برای نقدینگی بازگشت
بررسیها نشان میدهد که در اولین عملیات بازار باز در تاریخ 4 خرداد سال جاری، میزان درخواست بانکها برای منابع مالی به روند افزایشی قبلی ادامه داده و به رقم 310 هزار و 110 میلیارد تومان رسیده است. امری که نشان دهنده نیاز فزاینده شبکه بانکی به نقدینگی است. در مقابل روند پذیرش تقاضای بانکها توسط سکاندار پولی کشور همچنان نزولی بوده و به 130 هزار میلیارد تومان رسیده است. بنابراین برخلاف اولین بازار باز برگزار شده در سال 1405 که بانک مرکزی با کل درخواست بانکها موافقت کرد، در اولین بازار باز خرداد امسال این نسبت به عدد 41.9 درصد رسیده است.
از طرف دیگر ارزش توافقاتی که در بازار باز 4 خرداد امسال به سررسید رسیدهاند معادل 140 هزار و 620 میلیارد تومان بوده و رقم مانده توافقات نیز برابر با 130 همت محاسبه شده است.
با اینحال در هفتههای ابتدایی بعد از جنگ 40روزه میزان تقاضای بانکها در بازار باز کاهش یافته بود که کارشناسان علت این امر را در مازاد منابع مالی بانکها عنوان کردهاند. موضوعی که به کاهش نرخ بهره بینبانکی نیز منجر شده بود. روندی که البته ادامهدار نبود و نیاز بانکها به منابع مالی به روند افزایشی قبل بازگشت و نرخ بهره بینبانکی نیز مسیر صعودی را در پیش گرفت.
از طرف دیگر همانطور که اعداد و ارقام در بازار باز نشان داد، بهنظر میرسد سیاست پولی بانک مرکزی مجددا سختگیرانه شده که احتمالا در جهت کنترل تورم است. از همینرو بانکها در جهت تامین منابع مالی تامین نشده در بازار باز به بازار قاعدهمند یا شبانه مراجعه کردند که رقم درخواستها در هفته منتهی به 4 خرداد سال جاری بین 80 تا 250 همت بوده است.
عملیات بازار باز و اعتبارگیری قاعدهمند
زمانی که بانکها به کمبود نقدینگی دچار شده و نتوانند نیاز خود را در بازار بینبانکی مرتفع کنند، ناچاراند از بانک مرکزی تقاضای نقدینگی داشته باشند. این تقاضا به دو شکل و در دو قالب «عملیات بازار باز» و «اعتبارگیری قاعدهمند» انجام میشود.
عملیات بازار باز فرآیندی است که در آن بانکها درخواست منابع مالی کوتاهمدت از بانک مرکزی میکنند و در ازای آن اوراق بهادار دولتی به بانک مرکزی میدهند. این عملیات را به اختصار توافق بازخرید یا ریپو نیز میگویند. اگر برعکس این فرآیند رخ دهد به اصطلاح ریپو معکوس انجام شده و در نتیجه آن منابع مالی از دسترس بانکها خارج میشود. نرخ توافق بازخرید در عملیات بازار باز معادل ۲۳ درصد است.
اگر بانکها نتوانند در طی این عملیات کمبود نقدینگی خود را جبران کنند مجبورند از بانک مرکزی تامین مالی با نرخ ۲۴ درصد داشته باشند. به این فرآیند اعتبارگیری قاعدهمند گفته میشود.
منبع: اکوایران
