به گزارش خبرگزاری ایمنا، در سالهای اخیر، نام اوتیسم بیش از گذشته در گفتوگوهای خانوادگی، مراکز آموزشی و محافل علمی شنیده میشود. بسیاری از والدین با مشاهده بعضی تفاوتهای رفتاری یا ارتباطی در فرزندان خود، تلاش میکنند شناخت دقیقتری از این اختلال به دست آورند و پاسخ پرسشهایشان را از متخصصان جویا شوند و همین افزایش آگاهی عمومی موجب شده است موضوع اوتیسم به یکی از مباحث مهم حوزه سلامت کودکان تبدیل شود.
با وجود گسترش اطلاعات درباره این اختلال، همچنان تصورات نادرست و برداشتهای غیرعلمی متعددی درباره آن وجود دارد. برخی افراد اوتیسم را تنها به مشکلات گفتاری یا انزوای اجتماعی محدود میکنند، در حالی که واقعیت بسیار پیچیدهتر از این برداشتهای ساده است و هر کودک مبتلا به اوتیسم دنیای منحصربهفرد خود را دارد و تجربه او از این اختلال ممکن است با دیگران متفاوت باشد.
پیشرفت دانش پزشکی و علوم اعصاب در دهههای اخیر، نگاه متخصصان به اختلال طیف اوتیسم را دستخوش تغییرات گستردهای کرده است. پژوهشگران اکنون این اختلال را نتیجه تعامل عوامل مختلف زیستی، ژنتیکی و محیطی میدانند و بر این باورند که تشخیص بهموقع و مداخلات هدفمند میتواند نقش مهمی در بهبود مسیر رشد کودکان ایفا کند.
در چنین شرایطی، آشنایی خانوادهها با نشانههای اولیه، عوامل مؤثر در بروز اختلال و روشهای حمایت از کودکان مبتلا اهمیت دوچندانی پیدا میکند و آگاهی از ابعاد مختلف اختلال طیف اوتیسم، عوامل زمینهساز و چشمانداز آینده این کودکان، اهمیت بالایی دارد.
کودکان اوتیسم رفتارهای مشابهی دارند؟ / آینده و پیشآگهی کودکان درگیر اوتیسم بسیار متغیر است
افسانه کرباسی، فوق تخصص روانپزشکی کودک و نوجوان با بیان اینکه اختلال طیف اوتیسم یکی از اختلالات رشدی-عصبی دوران کودکی است که به دلیل افزایش آگاهی عمومی و گسترش مطالعات علمی، توجه بیشتری را به خود جلب کرده است، به خبرنگار ایمنا میگوید: آنچه امروزه متخصصان بر آن تأکید دارند این است که دیگر از اصطلاح اوتیسم به تنهایی استفاده نمیشود، بلکه عنوان دقیقتر و علمیتر آن اختلال طیف اوتیسم است.
وی با بیان اینکه دلیل این نامگذاری آن است که این اختلال طیف بسیار گسترده و متنوعی از علائم، شدتها و پیامدها را در بر میگیرد، میافزاید: ممکن است دو کودک مبتلا به اختلال طیف اوتیسم در ظاهر هیچ علامت مشترک قابل توجهی با یکدیگر نداشته باشند، اما هر دو در این طیف قرار بگیرند.
فوق تخصص روانپزشکی کودک و نوجوان با بیان اینکه آینده و پیشآگهی این کودکان نیز بسیار متغیر است، تصریح میکند: برخی از آنها در صورت تشخیص زودهنگام و دریافت مداخلات درمانی مناسب و کافی، بهبود چشمگیری پیدا میکنند و حتی ممکن است در آینده علائم بسیار اندکی از اختلال در آنها باقی بماند، در حالی که گروهی دیگر با وجود دریافت خدمات درمانی متعدد همچنان با مشکلات قابل توجهی در حوزههای مختلف رشد روبهرو میمانند.
کرباسی با بیان اینکه بخش عمدهای از مبتلایان نیز در حد فاصل این دو گروه قرار میگیرند و درجات مختلفی از تواناییها و محدودیتها را تجربه میکنند، ادامه میدهد: از نظر شیوع، آمارها نشان میدهد که حدود یک درصد از کودکان به اختلال طیف اوتیسم مبتلا هستند، البته در خانوادههایی که یک فرزند مبتلا به این اختلال دارند، احتمال ابتلای فرزندان بعدی اندکی افزایش مییابد و ممکن است به حدود ۸ تا ۱۲ درصد برسد.
علل بروز اختلال طیف اوتیسم چیست؟ / مهمترین عامل شناختهشده موثر در ابتلا به اوتیسم، ژنتیک است
وی میگوید: درباره علل بروز اختلال طیف اوتیسم، باید توجه داشت که همچون بسیاری از اختلالات روانپزشکی، با یک علت واحد روبهرو نیستیم؛ اوتیسم یک اختلال چندعاملی است و مجموعهای از عوامل مختلف در کنار یکدیگر زمینه بروز آن را فراهم میکنند و مهمترین عامل شناختهشده در این زمینه، عوامل ژنتیکی هستند.
فوق تخصص روانپزشکی کودک و نوجوان با بیان اینکه کودک باید از نظر ساختار ژنتیکی آمادگی و استعداد ابتلا به این اختلال را داشته باشد، اما وجود این زمینه ژنتیکی به تنهایی کافی نیست، اضافه میکند: به طور معمول عوامل محیطی نیز در بروز علائم نقش دارند که از جمله این عوامل میتوان به مشکلات دوران بارداری و زایمان اشاره کرد.
کرباسی خاطرنشان میکند: به عنوان کاهش اکسیژنرسانی به نوزاد هنگام تولد، نمره آپگار پایین یا بعضی مشکلات پزشکی در ماهها و سالهای نخست زندگی مانند تشنجهای مکرر دوران شیرخوارگی میتوانند در کنار زمینه ژنتیکی، احتمال بروز اختلال را افزایش دهند، همچنین در درصد محدودی از کودکان مبتلا، اختلالات ژنتیکی شناختهشدهای همچون سندرم ایکس شکننده یا توبروس اسکلروزیس وجود دارد که اوتیسم در بستر آنها بروز پیدا میکند.
تاثیر اختلال طیف اوتیسم بر شیوه پردازش اطلاعات، درک محیط و نحوه واکنش کودک به محرکهای اطراف / اوتیسم از چند سالگی قابل تشخیص است و چه علائمی دارد؟
مائده سلیمی، روانشناس بالینی کودک و نوجوان با بیان اینکه اختلال طیف اوتیسم تنها به تفاوت در رفتارهای اجتماعی محدود نمیشود، بلکه میتواند بر شیوه پردازش اطلاعات، درک محیط و نحوه واکنش کودک به محرکهای اطراف نیز تأثیر بگذارد، به خبرنگار ایمنا میگوید: بسیاری از کودکان دارای این اختلال ممکن است نسبت به صداها، نور، بوها یا حتی لمس شدن حساسیت بیشتری داشته باشند یا برعکس، واکنش کمتری نسبت به این محرکها نشان دهند.
وی با بیان اینکه این تفاوتها بخشی از ویژگیهای عصبی این کودکان محسوب میشود و نباید به عنوان رفتارهای عمدی یا لجبازی تفسیر شود، میافزاید: امروزه بر اهمیت غربالگری زودهنگام تأکید ویژهای وجود دارد، چراکه نشانههای اولیه اوتیسم در برخی کودکان از سالهای نخست زندگی قابل مشاهده است.
روانشناس بالینی کودک و نوجوان تصریح میکند: کاهش تماس چشمی، تأخیر در گفتار، واکنش محدود به نام خود یا دشواری در برقراری ارتباط با همسالان از جمله مواردی هستند که میتوانند نیاز به ارزیابی تخصصی را مطرح کنند و هرچه فرایند شناسایی زودتر انجام شود، فرصت بیشتری برای بهرهمندی کودک از برنامههای حمایتی و آموزشی فراهم خواهد شد.
سلیمی با بیان اینکه در سالهای اخیر رویکرد درمانی اوتیسم نیز دستخوش تغییرات مهمی شده است، ادامه میدهد: برخلاف گذشته که تمرکز اصلی بر کاهش علائم بود، امروزه توانمندسازی کودک و ارتقای کیفیت زندگی او در اولویت قرار دارد و برنامههای آموزشی، گفتاردرمانی، کاردرمانی و آموزش مهارتهای اجتماعی بهگونهای طراحی میشوند که نقاط قوت کودک را تقویت و به او در مدیریت چالشهای روزمره کمک کنند.
تواناییهای ویژه افراد درگیر اوتیسم / خانوادهها نقش مهمی در روند رشد و پیشرفت کودکان دارای اختلال طیف اوتیسم ایفا میکنند
وی با اشاره به اینکه بسیاری از افراد دارای اوتیسم از تواناییهای ویژهای در بعضی زمینهها برخوردار هستند، میگوید: دقت بالا در جزئیات، حافظه قوی، تمرکز عمیق بر موضوعات مورد علاقه و استعداد در حوزههایی مانند ریاضیات، موسیقی یا فناوری در بعضی از این افراد مشاهده میشود و به همین دلیل نگاه امروزی به اوتیسم بیش از آنکه بر محدودیتها متمرکز باشد، بر شناخت ظرفیتها و فراهم کردن فرصتهای مناسب برای شکوفایی استعدادها تأکید دارد.
روانشناس بالینی کودک و نوجوان اضافه میکند: خانوادهها نیز نقش بسیار مهمی در روند رشد و پیشرفت کودکان دارای اختلال طیف اوتیسم ایفا میکنند. دریافت آموزشهای لازم، آگاهی از ویژگیهای این اختلال و همکاری مستمر با متخصصان میتواند به ایجاد محیطی امن و حمایتگر برای کودک کمک کند، همچنین حمایت عاطفی از والدین و کاهش فشارهای روانی ناشی از مراقبت طولانیمدت، از عوامل مؤثر در موفقیت برنامههای درمانی بهشمار میرود.
سلیمی خاطرنشان میکند: با افزایش آگاهی عمومی در جوامع مختلف، نگرش نسبت به اوتیسم نیز در حال تغییر است و پذیرش تفاوتهای عصبی و ایجاد فرصتهای برابر در آموزش، اشتغال و مشارکت اجتماعی میتواند زمینه حضور فعالتر افراد دارای اوتیسم را در جامعه فراهم کند که این رویکرد نهتنها به بهبود کیفیت زندگی این افراد کمک میکند، بلکه موجب بهرهمندی جامعه از تواناییها و استعدادهای ارزشمند آنها نیز خواهد شد.
آنچه امروز بیش از هر زمان دیگری مورد تأکید متخصصان قرار دارد، ضرورت نگاه آگاهانه و علمی به اختلال طیف اوتیسم است؛ نگاهی که به جای تمرکز صرف بر محدودیتها، تلاش میکند تواناییها، نیازها و ظرفیتهای هر کودک را بهدرستی شناسایی کند و زمینه رشد متناسب با شرایط او را فراهم آورد.
تشخیص زودهنگام، دسترسی به خدمات تخصصی و همراهی مستمر خانوادهها میتواند نقش تعیینکنندهای در مسیر زندگی کودکان دارای اوتیسم داشته باشد. بسیاری از این کودکان در صورت دریافت حمایتهای لازم قادر خواهند بود مهارتهای ارتباطی، آموزشی و اجتماعی خود را به میزان قابل توجهی توسعه دهند و حضور فعالتری در جامعه داشته باشند.
از سوی دیگر، افزایش آگاهی عمومی و کاهش باورهای نادرست درباره اوتیسم، گامی مهم در راستای پذیرش تفاوتهای فردی و ایجاد فرصتهای برابر برای این افراد به شمار میرود. آشنایی جامعه با واقعیتهای این اختلال میتواند از شکلگیری قضاوتهای نادرست جلوگیری کند و مسیر مشارکت مؤثرتر افراد دارای اوتیسم را هموار سازد.
اوتیسم پدیدهای است که شناخت آن تنها به خانوادههای درگیر محدود نمیشود، بلکه نیازمند توجه نظام سلامت، مراکز آموزشی و جامعه بهعنوان یک کل است. هرچه آگاهی و حمایت اجتماعی گستردهتر شود، فرصت بیشتری برای شکوفایی استعدادها و بهبود کیفیت زندگی کودکان و نوجوانان دارای این اختلال فراهم خواهد شد.
منبع: ایمنا
