در حین مراقبت و جابجایی یک بیمار حرکتی یا سالمند، فقط داشتن صبر و حوصله باعث کاهش فشار جسمی و پیشگیری از آسیب اطرافیان نمیشود. خیلی از پرستاران، مراقبان خانگی و اعضای خانواده بعد از چند ماه یا چند سال، با کمردرد، درد شانه یا حتی آسیبهای جدی عضلانی روبهرو میشوند. دلیلش هم معمولاً یک اتفاق بزرگ نیست؛ صدها بار بلند کردن، جابهجا کردن یا تغییر وضعیت بیمار در طول روز، به مرور بدن مراقب را فرسوده میکند.
این آسیبها فقط کیفیت زندگی مراقب را پایین نمیآورند. وقتی مراقب درد داشته باشد، جابهجایی بیمار هم سختتر و پرخطرتر میشود و احتمال افتادن یا آسیب دیدن بیمار بالا میرود.
چرا پرستاران و خانواده بیماران بیشتر دچار کمردرد و آسیب شانه میشوند؟
بدن انسان برای بلند کردن بارهای سنگین آن هم در حالت خمیده ساخته نشده است. اما دقیقاً همین اتفاق هنگام انتقال بیمار از تخت به ویلچر، جابهجایی روی تخت یا کمک برای ایستادن رخ میدهد.
برخلاف بلند کردن یک وسیله، بدن بیمار ثابت نیست و ممکن است تعادلش را از دست بدهد، ناگهان وزنش را رها کند یا در لحظهای غیرمنتظره حرکت کند. همین تغییرات ناگهانی فشار زیادی به ستون فقرات، شانهها و زانوهای مراقب وارد میکند.
جابهجایی بیمار؛ اصلیترین عامل فشار به کمر و شانه
بیشترین آسیب زمانی ایجاد میشود که بیمار باید از سطحی به سطح دیگر منتقل شود؛ مثلاً از تخت به ویلچر یا از ویلچر حمام به سرویس بهداشتی. اگر بیمار نتواند بخشی از وزن خود را تحمل کند تقریباً تمام نیرو روی بدن مراقب میافتد. این فشار معمولاً روی مهرههای کمری و مفصل شانه متمرکز میشود. به همین دلیل بسیاری از مراقبان ابتدا دردهای خفیف را تجربه میکنند، اما بعد از مدتی با گرفتگی عضلات، التهاب تاندون شانه یا حتی بیرونزدگی دیسک کمر روبهرو میشوند.
اشتباهاتی که آسیب را به مرور زمان تشدید میکنند
گاهی مشکل از وزن بیمار نیست، بلکه از روش جابهجایی است. خم شدن از کمر، چرخاندن بدن هنگام بلند کردن بیمار، کشیدن بیمار روی تخت بدون وسیله کمکی یا تلاش برای انجام همه کارها به تنهایی، فشار را چند برابر میکند.
یک اشتباه رایج دیگر این است که مراقب تصور میکند چون این کار را هر روز انجام میدهد، بدنش به آن عادت کرده است اما واقعیت برعکس است! آسیبهای اسکلتی عضلانی اغلب به شکل تدریجی ایجاد میشوند و زمانی خودشان را نشان میدهند که درمانشان سختتر شده است.
چگونه بدون آسیب، بیمار را جابهجا کنیم؟
هیچ تکنیکی نمیتواند قوانین فیزیک را تغییر دهد، اما رعایت چند اصل ساده میتواند فشار واردشده به بدن را به شکل محسوسی کمتر کند.
قبل از بلند کردن بیمار، محیط را آماده کنید
قبل از هر جابهجایی، مسیر حرکت را بررسی کنید. ویلچر را نزدیک تخت قرار دهید، ترمز آن را قفل کنید و وسایل اضافی را از مسیر بردارید. اگر لازم است ارتفاع تخت را تنظیم کنید تا مجبور نباشید بیش از حد خم شوید. چند دقیقه آمادهسازی، ارزشش را دارد. چون وسط جابهجایی دیگر فرصت تغییر شرایط وجود ندارد.
اصول صحیح استفاده از قدرت پاها به جای کمر
وقتی مجبور به بلند کردن یا کمک به بیمار هستید، زانوها را خم کنید و نیرو را از عضلات پا بگیرید، نه از کمر. بیمار را تا حد ممکن به بدن خود نزدیک نگه دارید و از چرخاندن ناگهانی تنه در حالی که وزن بیمار روی دستهایتان است، خودداری کنید.
اگر لازم است جهت حرکت را تغییر دهید، همراه با پاها بچرخید. پیچاندن کمر زیر بار، یکی از شایعترین دلایل آسیب دیسک است.
چه زمانی نباید بیمار را به تنهایی جابهجا کرد؟
اگر بیمار همکاری نمیکند، تعادل ندارد، وزن بالایی دارد یا بعد از عمل جراحی محدودیت حرکتی پیدا کرده است، تلاش برای جابهجایی او به تنهایی تصمیم درستی نیست. در چنین شرایطی یا باید از یک نفر دیگر کمک بگیرید یا از تجهیزات مخصوص انتقال بیمار استفاده کنید. اصرار به انجام کار بدون کمک، معمولاً به ضرر هر دو نفر تمام میشود.
نقش بالابر بیمار در پیشگیری از آسیب مراقب
در سالهای اخیر، بالابر بیمار از یک وسیله مخصوص بیمارستانها فراتر رفته و در بسیاری از خانهها هم استفاده میشود. این دستگاه بخش زیادی از وزن بیمار را تحمل میکند و اجازه میدهد انتقال با کنترل بیشتری انجام شود.
نتیجه نهایی فقط راحتی بیشتر نیست و به کمک این وسیله فشار واردشده به کمر، شانه و زانوهای مراقب هم به شکل چشمگیری کمتر میشود.
در چه شرایطی بالابر بیمار ضروری است؟
اگر بیمار توان ایستادن ندارد، دچار فلج یا سکته شده، به آلزایمر پیشرفته مبتلاست یا بعد از جراحی باید با احتیاط جابهجا شود، بالابر بیمار میتواند ایمنی انتقال را به شکل قابل توجهی افزایش دهد و شرایط را برای خانواده و پرستاران بهبود ببخشد.
این وسیله برای خانوادههایی که روزانه چند بار بیمار را جابهجا میکنند، بیشتر از یک ابزار رفاهی است و در عمل از آسیبهای جسمی و هزینههای درمان بعدی جلوگیری میکند.
کاهش فشار روی شانه، کمر و زانو با کمک بالابر
وقتی وزن بیمار توسط بالابر تحمل میشود، مراقب فقط مسیر حرکت را کنترل میکند. این تفاوت بزرگی است. دیگر نیازی نیست بیمار را با نیروی دست بلند کنید یا هنگام انتقال، وزن او را روی شانه و کمر نگه دارید. در نتیجه هم جابهجایی نرمتر انجام میشود و هم بیمار احساس امنیت بیشتری خواهد داشت.
اگر کمردرد یا درد شانه شروع شده، چه باید کرد؟
قطعا نادیده گرفتن درد، راهحل نیست. اگر بعد از جابهجایی بیمار مرتب دچار درد کمر یا شانه میشوید، قبل از شدیدتر شدن مشکل باید روش کار خود را تغییر دهید. گاهی تنها با اصلاح تکنیک جابهجایی و استفاده از تجهیزات مناسب، درد به مرور کمتر میشود. اما اگر درد شدید، مداوم یا همراه با بیحسی دست و پا باشد، لازم است توسط پزشک بررسی شود تا آسیبهای جدیتری به بدن شما وارد نشود.
چطور مشاوره تخصصی بگیریم و بهترین انتخاب را انجام دهیم؟
اگر احساس میکنید جابهجایی بیمار برای شما سخت شده یا نگران آسیب دیدن خودتان و بیمار هستید، قبل از خرید هر وسیلهای از یک مجموعه متخصص مشاوره بگیرید. انتخاب بالابر یا تجهیزات انتقال فقط به وزن بیمار بستگی ندارد؛ توان حرکتی بیمار، فضای خانه، تعداد دفعات جابهجایی و حتی قد مراقب هم در انتخاب مدل مناسب اثر دارد.
رونیا طب به عنوان یکی از تولیدکنندگان تجهیزات توانبخشی در ایران، انواع بالابر بیمار و تجهیزاتی مانند صندلی حمل بیمار را با تمرکز بر ایمنی، دوام و کاربری آسان تولید میکند. اگر درباره انتخاب مدل مناسب، نحوه استفاده یا شرایط نگهداری دستگاه سؤال دارید، میتوانید با کارشناسان رونیا طب تماس بگیرید و پیش از خرید، مشاوره تخصصی و رایگان دریافت کنید. این کار کمک میکند وسیلهای را انتخاب کنید که هم از بیمار بهتر مراقبت کند و هم سالها از کمر و شانه شما محافظت کند.
